“LÊN ĐI THẰNG ÔNG NỘi”…

Lần đầu tiên tôi lên Sài Gòn là để đi thi đại học. Tôi và một thằng bạn thi chung trường nên đi chung với nhau. Ở thì không lo vì đã có nhà người quen ở bên kia cầu chữ Y, bọn tôi chỉ lo cái chuyện ăn uống giữa hai buổi thi.

Ngay sau khi thi xong môn đầu tiên, hai đứa kéo nhau ra quán cơm cạnh trường kêu hai dĩa cơm sườn. Cầm cái muỗng, cái nĩa để ăn cơm dĩa mà cứ lọng cọng. Ăn hết dĩa cơm, uống cạn mấy ly trà đá tự múc ở trong cái xô để ở góc quán mà bụng vẫn trống không. Nhỏ tới lớn ở quê khi nào đi đâu xa thì cơm đùm cơm bới mang đi theo chứ có khi nào ăn cơm tiệm để mà biết kêu cơm thêm. Kêu thêm dĩa nữa thì không dám vì sợ không đủ tiền ăn cho ngày mai, ngày kia…

Hai đứa ngó quanh ngó quất, thấy bàn nào cũng để một nải chuối, mọi người ăn xong cứ thuận tay bẻ, người một trái, người hai trái. Thế là hai đứa sáng mắt, chuối này chắc người ta cũng cho không như trà đá. Vậy là, chỉ một loáng nguyên cả nải chuối để trên bàn chỉ còn đống vỏ.

Dưới chân cầu Mống (Ảnh Pham Tu Truoc)

Khi tính tiền, thấy phụ quán cứ đếm đi đếm lại mấy cái vỏ chuối để trên bàn rồi nhìn chằm chằm, thi thoảng lại liếc qua bà chủ quán đang đứng gần đó cười mím chi thì hai đứa đâm lo, không biết tiền mang theo có đủ để trả không.

Nhìn hai đứa gom từng đồng bạc để bỏ lên bàn, bỗng nhiên chủ quán bước lại: “Thôi, tính hai dĩa cơm thôi. Phần chuối chắc là không biết có tính tiền nên lỡ ăn chị không tính. Ngày mai ăn có thiếu thì cứ kêu cơm thêm mà ăn, để bụng đói không làm bài được đâu”.

Chỉ có nải chuối đã cho thấy tính cách người Sài Gòn.

Cuộc sống không thẳng tắp. Bon chen lên Sài Gòn không phải lúc nào cũng dễ kiếm tiền. Cũng trong những năm 1980, có lần, tôi thử sức mình với nghề đạp xích lô. Mượn chiếc xe của ông chú vào buổi sáng, lúc ấy chú cho xe ở nhà để ngủ sau một đêm chạy mối chở hàng.

Lần đầu tiên chạy xích lô chỉ có chạy xe không từ bên này sang bên kia cầu chữ Y đã muốn hụt hơi. Thế nhưng vẫn ráng vì trong túi không còn tiền. Chạy lòng vòng Sài Gòn cả tiếng đồng hồ, ngang qua rạp Quốc Thanh (đường Nguyễn Trãi), thấy một đôi nam nữ đi ra, tay ngoắt, miệng kêu: “Xích lô!”

Luồn tay kéo thắng ngừng xe lại hỏi:

– Anh chị đi đâu?

– Cho ra bến xe Miền Tây. Nhiêu?

Dân miền Đông mới lên Sài Gòn tập tành chạy xe kiếm sống, biết bến xe Miền Tây đâu mà cho giá. Thôi đành chơi trò may rủi: “Dạ, em mới chạy xe chưa rành đường, anh chị chỉ đường em chở. Tới đó cho nhiêu thì cho”. Tưởng không biết đường thì người ta không đi, ai dè cả hai thản nhiên leo lên. Người con trai nói: “15 đồng mọi khi vẫn đi. Cứ chạy đi tui chỉ đường”.

Sức trẻ, thế mà vẫn không chịu nổi đường xa, đạp xe chở hai người từ rạp Quốc Thanh đến chân cầu Phú Lâm thì đuối, liệu sức không thể nào qua khỏi dốc cầu đành tính chước bỏ của chạy lấy người. Xuống giọng: “Em mới chạy xe, đi xa không nổi. Anh chị thông cảm đi xe khác giùm”. Ai ngờ người con trai ngoái đầu lại: “Tui biết ông đuối từ hồi nãy rồi. Thôi leo lên đằng trước ngồi với bà xã tui. Đưa xe đây tui đạp cho. Tui cũng từng đạp xích lô mà!” Thế là, vừa được khách chở, lại vừa được lấy tiền. Không phải 15 đồng mà tới 20 đồng. Chắc cũng chỉ có người Sài Gòn mới khoáng đạt như vậy!

Người Sài Gòn tốt bụng, chia sẻ không từ những chuyện cá biệt, người nơi khác vào Sài Gòn hỏi đường thật dễ chịu. Già trẻ lớn bé, gặp ai hỏi người ta cũng chỉ dẫn tận tình. Có nhiều người còn bỏ cả công việc để dẫn kẻ lạc đường đi đến đúng địa chỉ cần tìm. Có những địa chỉ nhiều người hỏi quá, thế là người Sài Gòn nghĩ cách viết hoặc bỏ tiền ra đặt làm một cái bảng đặt bên lề đường, gắn vào gốc cây. Đôi khi, kèm theo một câu đùa, câu trách rất Sài Gòn ở cái bảng này khiến ai đọc cũng phì cười. Như cái bảng viết trên nắp thùng mốp trên đường Sư Vạn Hạnh mới đây: “Bà con nào đi photo thì qua bưu điện bên đường. Hỏi hoài mệt quá!”

Nhà thờ Đức Bà trong giai đoạn tu sửa (Ảnh Pham Tu Truoc)

Đi xe ôm, taxi, gặp đúng dân Sài Gòn thì mười người hết chín không lo bị chặt chém, vẽ vời. Đôi khi, kêu giá là vậy, nhưng khách không có tiền lẻ hoặc hết tiền người ta còn bớt, thậm chí cho thiếu mà không cần biết khách ở đâu, có trả hay không. Với người Sài Gòn, đó là chuyện nhỏ.

Ở Sài Gòn, cho tới bây giờ vẫn còn nhiều nhà để một bình nước suối trước nhà kèm thêm một cái ly, một cái bảng nước uống miễn phí. Và bình nước này không bao giờ cạn, như lòng tốt của người Sài Gòn. Có người đã phát hiện, khi bạn chạy xe trên đường phố Sài Gòn, nếu có ai đó chạy theo nhắc bạn gạt cái chân chống hay nhét lại cái ví sâu vào túi quần thì đích thị đó là người Sài Gòn.

Năm 1978 khi ra tù “cải tạo” tại ga xe lửa đường Lê Lai, một anh xích lô đến hỏi tôi: “Về đâu?”, nhưng rồi chợt anh nói một câu mà tôi nhớ đời: “Lên đi thằng ông nội, tui chở về… Không có tính tiền đâu”. Làm sao tôi quên được câu nói đó. Người Sài Gòn là như vậy!

FB Nhị Nguyên

GIÓ, NẮNG…

Bạn gọi điện : “Anh với Kiều xui quá, hai người vừa bay về Nam buổi chiều thì đêm gió mùa Đông Bắc về. Thế là không được hưởng cái rét Hà Nội”.

Sài Gòn thì nửa nắng nửa mưa, oi oi khó chịu. Ngồi uống beer với thằng em làm thơ ở cái quán nhậu vỉa hè, nó bảo :

– Sao anh chị không ở đến Noel ? Hà Nội đang lạnh rồi.

– Còn nhiều dịp mà.

– Em tính quay về Hà Nội, anh có định về không ?

– Không.

– Sao vậy ?

– Xa thì nhớ thương, nhưng gặp lại thì thấy mình cứ như thừa đi, nhạt lắm. Đúng hơn là thấy mình như chưa rời đi đâu. Vợ anh bảo “ Thấy Hà Nội cũng giống Sài Gòn”.

Ngẫm thấy đúng, Sài Gòn giống Hà Nội. Cần Thơ, Đà Nẵng giống Hải Phòng, Nam Định. Gò Công, Mỹ Tho giống Lào Cai, Yên Bái….đường phố giống nhau, kiến trúc nhà cửa xấu xí giống nhau, khẩu hiệu, cờ đỏ rợp trời giống nhau….người ta đã thành công trong việc xóa bỏ những thứ bản sắc riêng biệt từng vùng, cả con người cũng vậy, mệt mỏi, ù lỳ, bất thành nhân dạng. Thằng em làm thơ lại hỏi :

– Anh có về quê không ?

– Còn có quê đâu mà về.

– Anh không về thăm mộ bố ?

– Ừ, anh cũng không về lạy mẹ mình nữa, bà hơn 80 tuổi rồi.

Hôm vừa ra đến Hà Nội, vợ hỏi : “Bữa nào mình về thăm mẹ?”. Im lặng, mấy hôm sau nàng lại nhắc : “Nếu anh thấy ngại ngùng, không muốn dắt em theo, anh về thăm mẹ một mình cũng được, em biết anh nhớ mẹ mà”. Bậy nào, năm ngoái anh chẳng đưa em về thăm mẹ là gì. Tùy anh, em chỉ sợ anh buồn, lo mẹ buồn và giận. Mẹ buồn nhưng không giận đâu, mẹ biết con trai mẹ mà. Người phương Đông coi đạo hiếu cao lớn như trời đất, vậy mà ông Trang tử viết rằng đại hiếu là người làm sao để người thân quên được mình, Thâm Tâm cũng viết trong Tống biệt hành : “Ba năm mẹ già cũng đừng mong”.

Hà Nội. (Ảnh Pham Tu Truoc)

Hôm rồi bốc được quẻ Phong Địa Quán, quẻ nội hai hào động biến thành Thuần Tốn (Phong Vi Tốn), toàn gió với gió. Chuyện xưa chép công tử nước Trần bốc được quẻ này, hào 4 động, quan Thái sử nói : Điềm nước Trần sắp bị diệt vong.

“Sống trong đời sống cần có một tấm lòng, để làm gì em có biết không ? Để gió cuốn đi

Để gió cuốn đi

Để gió cuốn đi…”

Thằng em nâng chai beer :

– Uống đi anh, em buồn quá

– Sao phải buồn ?

Nó nhắc đến tên một người bạn chung :

– Anh ấy nghỉ chơi em rồi.

Phì cười :

– Lạ gì tính nó mà buồn, nó vẫn thương mày lắm, nó chỉ giận khi hồi này mày viết dễ dãi quá. Anh cũng thấy vậy, nếu trót theo nghiệp này hãy tôn trọng chữ nghĩa, hãy đổ mồ hôi sôi nước mắt vì nó.

Trời lại mưa, chưa bao giờ đã sang mùa khô cả tháng mà phương Nam này vẫn còn mưa, người duy vật thì bảo là “biến đổi khí hậu”, người thâm trầm thì nói đó là điềm trời, chính sự sắp thay đổi.

Miền Trung oằn mình vì lũ lụt, thủ phạm là những nhà máy thủy điện, số người chết đã vượt 200. Con số thống kê lạnh lùng vô cảm, còn phát ngôn của lũ quan chức khốn kiếp đang phè phỡn trên xương máu của dân chẳng còn chút nhân tính nào. Điềm diệt vong rồi, thời Trần mạt “danh tướng” đốn mạt Trần Khánh Dư cũng có câu nói để đời : “Tướng là chim ưng, lính là gà vịt, đem gà vịt nuôi chim ưng thì có gì là lạ”.

Thằng em lại hỏi :

– Hồi này thấy anh ít viết.

– Ừ, anh đang đọc.

– Đọc gì vậy ? Có gì hay ?

– Đọc mà cảm phục, mà lạc quan. Vẫn còn có những con người như vậy, thì nước Việt không thể mất.

Nó vui lên, đưa cho cuốn sách :

– Em gạ mua mà họ dứt khoát không bán, thuyết phục cả buổi sáng mới cho mượn để photo, em làm 10 bản, 3 cuốn cho vào tủ khóa lại. Cuốn này tặng anh, anh giữ nhé.

Thì ra là cuốn “ Trăm hoa đua nở trên đất Bắc” viết về Nhân văn, Giai phẩm, Đất mới. Của Sài Gòn in năm 1959. Giở bừa một trang, đúng đoạn nói về cụ Phan Khôi với câu bất hủ : “ NẮNG ĐƯỢC THÌ CỨ NẮNG”.

Thấy thẹn với ông già, mình vẫn còn đi được sao lại phải ngồi.

FB Ngô Nhật Đăng