BẾN CŨ NGÀY GIÁP TẾT

Qua cầu Xóm củi (còn gọi là cầu Chà và vì khu vực này xưa có nhiều người gốc Ấn), quẹo phải sát chân cầu đi cặp theo kênh Tàu Hũ là đường bến Bình Đông.

Đi mãi đi mãi… tới đường bến Mễ Cốc. Đi hòai đi hòai… đến đọan kênh Tàu Hũ gặp Rạch Cát thì hết đường. Đọan bến Bình Đông phía bên quận 5 quận 6 là đại lộ Đông Tây, còn bến Mễ Cốc phía bên kia là Phú Định – một làng cổ thuộc xóm lò gốm Sài Gòn xưa. Ngỡ ngàng khi gặp một nhà quê yên bình đến thế.

Đám dừa nước rậm rạp, trên chiếc ghe nhỏ bếp cà ràng đỏ lửa chiều, khói quẩn trên ngọn dừa cao cao in bóng xuống dòng kinh… Vùng này còn mấy cây cầu sắt cũ từ thời Tây, chênh vênh mỗi cây mỗi kiểu, lót ván gập ghềnh, nay chỉ dành cho người đi bộ. Chắc không lâu nữa sẽ thay bằng những cây cầu bê tông vững chắc nhưng vô hồn bởi chúng rất giống nhau, ngang bằng, đơn điệu.

Bến Bình Đông giáp Tết (Dương Thành Tân)

Hồi xưa, trên bến kinh này từ trước ngày rằm tháng chạp ghe chở “ông lò” (bếp lò đất) đã về. Ngày 23 cúng ông Táo nhà nào nhà nấy đốt than trong ông lò mới cầu mong cho nhà cửa luôn ấm êm, hạnh phúc. Sau ngày Ông Táo những “ông lò” cũ đem đặt ngòai vườn, dưới gốc cây hay ven hàng rào… lâu ngày ông lò hóa thổ, trở về với đất, như con người… Những chiếc ghe lớn chở than đước ngày nào cũng cặp bến, lái mua than cả cần xé chở đi khắp thành phố cũng có mà người mua lẻ vài ba ký cũng có. Mấy anh bán than mặt mày đen nhẻm, đôi mắt như biết nói, mải miết vác than chọn than tốt cho người mua. Còn ghe chiếu nữa, chất đầy chiếu bông chiếu trắng đương bằng những cọng lát tròn bóng thơm mùi gió chướng mùi đất phèn miền Tây… Trưa vắng khách văng vẳng câu vọng cổ nghe buồn chí xứ “chiếu này tôi chẳng bán đâu, tìm cô không gặp… tôi gối đầu mỗi đêm…”. Mấy năm rồi vắng bóng ghe than ghe chiếu… mà phải thôi, bây giờ ở thành phố còn mấy nhà chụm than bếp lò, mấy nhà còn trải chiếu Cà Mau…

Sau 23 tháng chạp là ghe trái cây về san sát, chuyển hàng lên bến khỏi cần bắc ván làm cầu. Nhưng độc đáo nhứt ở bến Bình Đông là chợ mai, tắc kiểng dài suốt con đường. Không hiểu sao nhìn chợ hoa Tết bao giờ cũng thấy buồn… nghĩ đến trưa 30 chợ hết, tiếc hoa, thương người trồng hoa, tội người bán hoa… Từ năm ngóai ghe kiểng về không đậu bên kia vì bến Hàm Tử đã giải tỏa làm đại lộ Đông Tây.

Ghe bán hoa dọc theo bến Bình Đông

Năm nay bến Bình Đông là bến chính. Đọan đường hẹp lổn nhộn ổ gà, dãy nhà phố một trệt một lầu mái ngói thâm đen tường vôi loang lổ. Tầng trệt còn buôn bán mà những cánh cửa gỗ xộc xệch trên lầu hình như đã lâu lắm không được mở ra…

Bạn bè ngồi lai rai trong quán nhỏ, nhìn qua bên kia nhà cao tầng đại lộ 8 làn xe vun vút chạy, nhìn lại bên này cầu cũ, kinh đen, nhà xưa, ghe nhỏ… Rồi tránh nhìn nhau. Cảm giác như thấy người thân yêu xa dần mà không có cách gì níu giữ…

FB Hậu Khảo Cổ

Miền Tây tết cũ

Khi những ngọn gió chướng thổi từ những cửa sông vào nhường dần cho gió bấc rì rào trên những tán lá dừa, đọt tre, mùa nước nổi đã dần xa, không khí bắt đầu se se lạnh, những luống hoa chờ Tết mơn mởn đâm nụ vàng, cũng là lúc không khí náo nức tràn ngập khắp các làng quê vùng đồng bằng Nam bộ.

Lúa nếp đã “mần” xong, những ruộng dưa hấu trái tròn quay lấp ló đầu bờ, trước sân nhà, cây mai vàng xơ xác rụng lá giờ đã được bàn tay người tỉa sạch sau ngày rằm tháng chạp, chờ bung nụ đúng giao thừa.

Đêm bắt đầu có tiếng thậm thịch khắp nơi. Đó là tiếng chày quết bánh phồng vang động trong khắp xóm làng. Đây là loại bánh đặc trưng của miền Tây nam bộ, bánh được làm từ nếp dẽo nấu chín bỏ vào cối đá, giã và quết cho thật nhuyễn, chung với nước cốt dừa, rồi ngắt từng viên cỡ nắm tay dùng ống tre cán mỏng ra thành hình tròn, đường kính cỡ 20cm, dày độ một ly. Kêu là bánh phồng, vì khi để trên lửa nướng nó phồng lên cả chiều dày lẫn vòng tròn và có mùi thơm, ngọt, béo… rất hấp dẫn, nhất là với trẻ con.

Người miền Tây ăn Tết dài ngày, 23 âm lịch cúng đưa ông Táo về trời thì pháo đã lai rai nổ, người đi làm ăn xa đã rục rịch về nhà, cùng gia đình trang hoàng nhà cửa, chùi lư hương, quét vôi tường hay ở quê thì tát đìa, tát mương bắt cá trộng lại chờ ăn tết. Hai chín hoặc ba mươi tết cúng tất niên thì phần đông gia đình đã đủ mặt con cháu về tụ hội. Trong mâm cúng ngày tết, trên bàn thờ tổ tiên ngoài mâm ngũ quả nhất thiết còn có những trái dưa hấu da xanh um, tròn to, càng to càng tốt, và người ta mua những miếng giấy đỏ chừng 2x2cm hình vuông, có chữ “phúc” hay chữ “tài”, chữ “lộc” dán lên.

Mâm ngũ quả cũng khá là đặc biệt, bởi người miền Tây thường bày trong đó các món trái cây mà khi đọc lên âm của nó như một lời cầu chúc. Ngoài nải chuối, đó còn là các loại trái như mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài hay trái sung. Có thể đọc thành “cầu dừa (vừa) đủ xài (trái xoài)”! Một phong tục ở miền Tây, mà ở các vùng khác không thấy, đó là chiều ba mươi Tết, người ta bơi ghe hoặc xuồng ra giữa sông, để múc được dòng nước sạch nhất đổ đầy vào những lu, khạp đựng nước, coi như một cầu mong năm mới thật đủ đầy, viên mãn…. Và sau mâm cơm tất niên đầy đủ các món thịnh soạn thịt, cá, rượu và hoa trái cúng ông bà, cả nhà quay quần vui vẻ đợi đến giao thừa thì đốt pháo mừng xuân mới…

Sáng mồng một tết cũng như mọi miền, người lớn ăn mặc đàng hoàng cúng ông bà, trẻ con khoe áo quần mới chờ nhận lì xì và đi chơi ở các nơi công cộng hoặc nhà cô dì chú bác chớ không đến nhà người lạ vì sợ họ kiêng cử. Và những ngày tiếp theo, các sòng bầu cua, bài cào, “xì dách” nơi nào cũng thấy, và nhiều nhất vẫn là những bàn nhậu, nơi cánh đàn ông, thanh niên mặc sức say xỉn đến… qua rằm!

Những dòng mô tả trên là nói về cái Tết ở miền Tây cách đây trên 30 năm và về trước. Thời gian chưa mấy xa mà đã xưa! Cuộc sống đổi dời, sông núi còn thay đổi huống hồ cảnh vật và vật dụng. Vì vậy ký ức rất cần ghi lại dù không biết nó ích lợi hay là để cho ta những dư vị ngậm ngùi? Những chuyến phà không còn nhiều trên mọi miền đất nước. Ở Sài Gòn bạn có thể chạy xe ra Cần Giờ nghỉ mát để qua phà Bình Khánh, miền Tây cũng còn vài bến nhưng các cây cầu dây văng đã dần thay thế những chuyến phà. Còn món bánh phồng giờ chỉ có thể mua ở những cửa hàng đặc sản, mà chỉ có bánh phồng sữa, ăn liền, không cần nướng nên chẳng gợi dư vị xưa.

Ngày nay, cái âm thanh và hương vị tết đã khác xa và nhiều thứ đã mai một dần. Pháo đã cấm đốt, bánh phồng chẳng còn ai quết, nguồn nước đã ô nhiễm nặng nề nên không mấy ai còn uống nước sông. May mà hoa vẫn còn, hoa rực rỡ trên khắp các bến sông, trên những chiếc ghe nhà vườn chở hoa ra chợ Tết. Và con cháu đi làm ăn xa cũng nườm nượp trở về, khiến các quốc lộ từ Sài Gòn về miền Tây dù chẳng đò giang cách trở, bến phà bến bắc, nhưng năm nào cũng kẹt cứng người xe…

FB Nguyễn Đình Bổn