Mạnh Kim
Có một trực trạng báo động về tình trạng buôn lậu toàn cầu. Hôm 14-12-2017, hai người cháu của Cilia Flores, đệ nhất phu nhân Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, đã hầu tòa Manhattan tội buôn lậu ma túy. Tháng Tám 2015, cảnh sát Mỹ cũng triệt phá nhóm tội phạm chuyên buôn lậu, từ ma túy, tem giả, “siêu tiền giấy” (tiền giả được làm theo công nghệ hiện đại trông y chang tiền thật) đến cả súng phóng hỏa tiễn!
“Hàng” gì cũng “đánh” được!
Trung tuần tháng Mười 2017, tổng giám đốc điều hành của nhiều tập đoàn lớn trong đó có Nestle, Microsoft và GlaxoSmithKline cho biết họ tiếp tục nỗ lực trong cuộc chiến chống buôn lậu hàng giả (gây thiệt hại 630 tỉ USD/năm). Hàng giả vượt biên trong ngôi làng toàn cầu đã trở thành câu chuyện thời sự không chỉ của giới doanh nhân mà cả chính trị. Trong khi chính phủ nhiều nước nỗ lực tăng cường công tác an ninh chống khủng bố, hoạt động buôn lậu xuyên quốc gia lại bùng nổ. Khảo sát của Viện nghiên cứu kinh tế quốc tế (Washington DC) vào đầu năm cho biết dù chiến dịch an ninh tại nhiều quốc gia được thắt chặt hơn trước nguy cơ khủng bố thường trực, bọn rửa tiền chỉ đối mặt 5% cơ hội bị thộp và buộc tội mỗi năm!
Khi được hỏi liệu có khó khăn hơn không so với cách đây 10 năm trong việc chuyển bí mật 50 triệu USD, một ông chủ ngân hàng Thụy Sĩ cười khà khà trả lời: “Sự khác biệt chủ yếu chỉ ở chỗ chúng tôi tính phí cao hơn mà thôi”! Vấn đề không giới hạn ở phạm vi an ninh mà còn là sự xáo trộn thương mại toàn cầu. Buôn lậu đã trở thành hoạt động siêu lợi nhuận. Theo Newsweek, cách đây 15 năm, hoạt động buôn lậu hàng giả gần như không đáng kể. Bây giờ, “lĩnh vực” buôn lậu súng ống bất hợp pháp đã trị giá 10 tỉ USD/năm. Buôn lậu người cũng tăng đột biến. Buôn lậu tranh đánh cắp trị giá 3 tỉ USD/năm và buôn lậu chất thải công nghiệp trị giá 12 tỉ USD/năm… Trong loạt hành vi buôn lậu và làm ăn phi pháp, rửa tiền là “công nghiệp” biến tướng tinh vi với mức độ thiệt hại nghiêm trọng đặc biệt. Trong khi mậu dịch toàn cầu tăng gấp đôi kể từ năm 1990 (từ 5 ngàn tỉ USD lên 10 ngàn tỉ USD), lượng tiền được “rửa” tính toàn cầu đã tăng gấp 10 (!), lên gần 1.5 ngàn tỉ USD. Sẽ chẳng có gì đáng nói nếu tội phạm không dùng tiền phi pháp để đầu tư vào ảnh hưởng chính trị.
Hoạt động của chúng đã ở cấp đa quốc gia, tạo ra một mạng toàn cầu với các đồng minh chính trị để “liên thủ” gặt hái lợi nhuận ở mức độ chưa từng có tiền lệ. Mối đe dọa buôn lậu và kinh doanh bất hợp pháp nói chung đã buộc hầu hết ngành công nghiệp, từ phần mềm, ngân hàng đến sản xuất sản phẩm giải trí, phải tính toán lại chiến lược đầu tư. Hiện tượng này cũng là một mặt trái của toàn cầu hóa. Tiến bộ trong khoa học kỹ thuật đã dỡ bỏ nhiều rào cản cho tội phạm. Internet khiến hoạt động điều phối quốc tế trở nên tiết kiệm  nhiều.
Chi phí cho một giao dịch đặt hàng từ Thượng Hải đến Los Angeles chỉ là cú điện thoại tốn vài (chục) đôla hoặc thậm chí một e-mail không mất tiền. Trong khi đó, chính phủ nhiều nước lại hạ hàng rào thuế quan, xóa bỏ sự kiểm soát tiền tệ và mở rộng sân chơi cho đầu tư nước ngoài. Thật đáng tiếc, chính sách tích cực này không chỉ làm cho hoạt động buôn lậu trở nên dễ dàng hơn mà còn cho phép chúng quốc tế hóa kỹ thuật đi buôn bất hợp pháp. Bọn làm tiền giả ở Trung Quốc bây giờ có thể ký hợp đồng với dân buôn lậu người tại Cameroon trong việc dùng dân di cư bất hợp pháp bán túi xách Gucci giả ở Paris hoặc New York. Và bọn đầu gấu ở Ukraine buôn lậu súng với “đồng nghiệp” ở Colombia để đổi lấy cocaine.
Ở một góc độ hẹp, dân buôn lậu dường như có phần “nhỉnh” hơn giới chức trách. Ngân sách của Cảnh sát Quốc tế (Interpol), tính đến năm tài khóa 2017, chỉ vỏn vẹn 132 triệu USD, chỉ nhỉnh hơn giá một con tàu hoặc máy bay mà bọn tội phạm sử dụng và vất lại trong trường hợp “bỏ của chạy lấy người” khi bị vây bắt. Chiến dịch tấn công tội phạm dường như cũng hạn chế hơn. Trong khi đó, hoạt động tội phạm hiện thời đã tinh vi lắm rồi. Đằng sau bọn đánh hàng chỉ kiêm nhiệm vụ tải hàng qua biên giới là một mạng lưới gồm “đại lý”, chuyên viên giao dịch và những kẻ chóp bu ngồi kiểm soát “cái nút chai” nơi lợi nhuận chiếm tỉ lệ nhiều nhất. Bọn làm ăn phi pháp ở Bắc Mexico đã mở rộng hoạt động buôn lậu ma túy (thường xuyên ký hợp đồng với các “hãng” nhỏ hơn) thành những “trung tâm nghiên cứu chiến lược và khai thác lợi nhuận”. Công thức hoạt động của chúng còn là thăm dò và chụp bắt cơ hội, trong đường dây liên quốc gia với sự hợp tác của tội phạm Ukraine, Trung Quốc và Trung Đông.
Hoạt động nhộn nhịp nhất thời gian gần đây là buôn lậu người, như là hậu quả từ những biến động chính trị nghiêm trọng. Trong một phóng sự, tờ The Guardian, cho biết, Bayin Keflemekal, một y tá từ Eritrea, đã trả 7,000 USD để được đưa đến bờ biển Libya qua ngả Sudan trong một tuần. Mạng lưới buôn lậu người ở khu vực Trung Đông và châu Phi đã trở nên chuyên nghiệp và có hệ thống. Giá cả tùy thuộc vào bạn là ai. Nếu là người châu Phi Hạ Sahara, bạn phải trả “không hơn 800 hoặc 1,000 USD”; nếu là người Syria thì 2,500 USD; nếu là người Morocco thì “không nhiều hơn 1,500 euro”. Mức giá thay đổi liên tục vì “thị trường” không ổn định và còn tùy thuộc vào mức độ cạnh tranh ở từng thời điểm. Theo The Guardian, một nhóm buôn lậu người cho biết, lợi nhuận kiếm được là khoảng 50,000 dinar/chuyến (hơn 32,000 USD). Trong một tuần bận rộn, họ kiếm được đến hơn 660,000 USD!
“Lỗ đen” trong việc chống buôn lậu
Có ba hiện trạng tạo ra bức tranh mới về hoạt động tội phạm toàn cầu. Thứ nhất, đó là hiểm họa buôn lậu những thứ giết người (vũ khí, kỹ thuật chế bom, nguyên liệu hạt nhân…). Thứ hai, các công ty không chỉ thất thu từ hàng giả cũng như bảo vệ bản quyền mà còn gánh chịu nhiều tổn phí ngoài trù liệu bởi một số điều luật mới. Theo một đánh giá, việc tuân thủ và áp dụng luật chống rửa tiền mới hiện chiếm 10% chi phí hoạt động của hệ thống ngân hàng tư nhân. Cuối cùng là hiện tượng móc nối giữa dân tội phạm và chính trị gia hủ hoại. Năm 2004, Quốc hội Lithuania đã qui kết Tổng thống Ronaldas Paksas tội nhận tiền từ một doanh nhân Nga có liên quan tội phạm có tổ chức.
Có lẽ không nơi nào điển hình cho móc ngoặc tội phạm và chính trường bằng Mỹ Latin. Tháng Sáu 2005, một chánh án đã bác bỏ đề nghị công tố viên buộc tội con trai của Joaquin “El Chapo” Guzman, trùm ma túy số một Mexico; và khi cựu tùy viên Andres Manuel Lopez Obrador của thị trưởng Mexico City bước ra khỏi tù giữa tháng Bảy 2005, người dân chẳng còn biết “bình luận” gì nữa. Phiên tòa xử Obrador kết luận đương sự không phạm tội rửa tiền và nhận hối lộ, bất chấp cuộn băng hình bí mật được tiết lộ và trình chiếu truyền hình cho thấy rõ mười mươi đương sự bị bắt quả tang nhận hàng trăm ngàn đôla từ một nhà thầu (kể cả cảnh Obrador lận tiền vào túi quần và nhét tiền vào cặp da)… Cần nói thêm, tham nhũng ngốn 15% tỉ lệ phát triển hàng năm tại Mỹ Latin. Dân Mỹ Latin xem tham nhũng là vấn đề trầm trọng nhất, theo cuộc thăm dò tại 18 quốc gia tiến hành bởi công ty Latinobarómetro. 80% đối tượng phỏng vấn khẳng định tham nhũng ngày càng lan rộng “và ảnh hưởng tham nhũng đối với kinh tế chúng tôi là kinh khủng, rất kinh khủng” – nhận xét của José Ugaz (Peru), người từng điều tra tội phạm tham nhũng thời Fujimori và hiện làm việc cho Ngân hàng Thế giới (WB).
Cây bút Moises Naim đã dùng hình ảnh lỗ đen vũ trụ để nói về khoảng trống pháp lý  trong cuộc chiến chống tội phạm thế giới. Trong vật lý thiên văn, lỗ đen là vùng trong vũ trụ mà những qui luật vật lý cơ bản không thể áp dụng. Trong làn sóng tội phạm toàn cầu, cũng có những “lỗ đen” như vậy, nơi những khái niệm truyền thống về luật quốc tế và chính trị học không thể áp dụng. Ở những vùng như vậy, người ta không thể nói đến khái niệm quyền hạn đơn nhất, không thể nói đến sự quản lý hiệu quả, không thể nói rằng nhà nước là quyền lực nhất… Tại Afghanistan, trong khi chính phủ trung ương không thể cung cấp điện cho hàng trăm ngôi làng, bọn buôn lậu lại có thể chuyển heroin đến tận đường phố Luân Đôn trong 48 tiếng đồng hồ.
Tuy nhiên, vũ trụ cũng có những điểm sáng (nơi qui luật vật lý tồn tại). Theo ngôn ngữ chính trị, “điểm sáng” là những nơi nhà nước thể hiện rõ chức năng, dân chúng tôn trọng luật pháp và tội ác bị trừng trị. May sao, thế giới có rất nhiều điểm sáng. Tuy nhiên, vấn đề ở chỗ làm thế nào để điểm sáng không bị hút vào lỗ đen. Nói cách khác, một “thế giới vô tặc” là một thế giới không có cơn lốc những “điểm sáng” bị hút hàng loạt vào “lỗ đen” – ít nhất đó cũng là một trong những điều kiện cần trong cuộc chiến chống tội phạm.
MẠNH KIM
1- Đầu tháng 12-2017, một phiên tòa Mỹ đã xử 10 năm đối với Manuel De La Caridad Riesgo-Penate (ảnh), tội buôn lậu ma túy lẫn người (AP)
2- Sự bùng nổ làn sóng di cư cùng với nạn buôn lậu người đã tạo nên một bức tranh mới về “thuyền nhân” đầy kinh hoàng tại Trung Đông và châu Phi (ảnh: một vụ lật thuyền ngoài khơi Libya ngày 25-5-2016 – Reuters)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *