Một người đàn ông Trung Quốc vừa qua đời hôm qua 23-03 vì nhiễm hantavirus – một loại virus có thể gây bệnh hoặc tử vong cho con người, xuất xứ từ các loài động vật gặm nhấm như chuột. Tuy nhiên các chuyên gia y tế khuyến cáo, hantavirus không đáng sợ như coronavirus.

Tờ Thời báo Hoàn cầu của Trung Quốc cho biết người đàn ông này chết hôm thứ hai trong lúc đi xe đò từ tỉnh Vân Nam về quê nhà ở tỉnh Sơn Đông. Ông ta được xét nghiệm dương tính với hantavirus; 32 hành khách đi cùng chuyến xe đã được đưa đi xét nghiệm.

Thông tin về trường hợp tử vong này truyền đi trên các mạng xã hội khiến nhiều người lo sợ một trận dịch khác đã bắt đầu xuất hiện ở Trung Quốc trong lúc đại dịch cúm Vũ Hán do coronavirus chủng mới gây ra vẫn đang hoành hành trên toàn cầu, cướp đi sinh mạng của 18.883 người, gây bệnh cho 422.652 người và buộc hơn 1,5 tỷ người phải ở yên trong nhà! Từ “hantavirus” trở thành từ khóa được tìm kiếm nhiều nhất ngày hôm nay trên các mạng Google, Twitter và Apple.

Tuy nhiên, một số chuyên gia y tế cho rằng hantavirus không đáng sợ như coronavirus bởi vì khả năng lây lan từ người sang người của nó rất hạn chế.

Bác sĩ Tania Elliott của Đại học New York nói rằng thực ra hantavirus không mới mà đã hiện diện rất lâu rồi, “có thể hàng thế kỷ”, và gây bệnh chủ yếu ở Trung Quốc với số ca bệnh từ 16.000 đến 100.000 ca mỗi năm.

Nhà virus học người Thụy Điển, bác sĩ Sumaiya Shaikh, cho rằng “Hantavirus xuất hiện lần đầu tiên trong thập niên 1950, trong cuộc chiến tranh Triều Tiên và được đặt theo tên con sông Hantan của vùng đó. Nó lây lan qua chuột, người ăn phải chất dịch cơ thể của chúng sẽ bị nhiễm virus. Lây lan giữa người và người là rất hiếm”. “Đừng hoảng hốt, nếu bạn không định ăn thịt chuột,” bác sĩ Sheikh nhấn mạnh.

Hantavirus là gì?

Theo tài liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng bệnh Hoa Kỳ (CDC), chủng hantavirus ký sinh chủ yếu trên loài gặm nhấm, đặc biệt là loài chuột. Mỗi chủng hantavirus có một loại động vật làm ký chủ.

Ở Bắc Mỹ, hantavirus có trong loài chuột chân trắng (deer-mouse), được gọi là hantavirus “Tân Thế giới”, gây ra hội chứng hô hấp hantavirus (HPS) với các triệu chứng như mệt mỏi, sốt và đau cơ trong giai đoạn đầu, ho và khó thở trong giai đoạn sau. Các chủng virus khác, gọi là hantavirus “Cựu Thế giới” xuất hiện chủ yếu ở châu Âu và châu Á, gây bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng đau thận (HFRS), với các triệu chứng như đau đầu dữ dội, đau lưng và đau vùng bụng, sốt, lạnh, buồn nôn (ói) và mờ mắt. Hai căn bệnh này đều hiếm gặp nhưng đều dễ gây tử vong.

Nếu coronavirus truyền từ người sang người thông qua các giọt nhỏ dịch cơ thể văng ra khi người bệnh hắt hơi hoặc ho thì hantavirus truyền chủ yếu qua tiếp xúc với chất thải của chuột, như phân chuột, nước dãi (nước miếng) hoặc nước tiểu của chúng. Bác sĩ Elliott cho biết “hầu như ở Mỹ không ghi nhận được ca bệnh HPS nào mà hantavirus được truyền từ người sang người”. Do vậy, theo bác sĩ Elliott, để tránh lây nhiễm hantavirus thì cách tốt nhất là tránh tiếp xúc với loài gặm nhấm và chất thải của chúng.

Tài liệu của CDC khẳng định rằng khác với coronavirus, ở Mỹ hantavirus gây bệnh cho người không thể lan truyền từ người sang người thông qua các tiếp xúc như bắt tay, ôm hôn, không lây từ nhân viên y tế sang bệnh nhân và ngược lại. Chỉ có ở Chile và Argentina, ngành y tế ghi nhận một vài trường hợp hiếm hoi có sự lây nhiễm từ người sang người trong số những người tiếp xúc gần với bệnh nhân được xác định nhiễm Andes Virus hantavirus.

Hantavirus có nguy hiểm không?

Rất nguy hiểm. Các chứng bệnh HPS (hội chứng hô hấp do hantavirus gây ra) và HFRS (sốt xuất huyết kèm đau thận do hantavirus gây ra) gây tử vong rất cao. HPS có tỷ lệ tử vong là 38%, tức 100 người nhiễm bệnh thì có 38 người chết. Tùy vào chủng hantavirus mà bệnh HFRS có tỷ lệ tử vong từ 1% đến 15%. Nhưng cả hai chứng bệnh này đều rất hiếm gặp; một số bệnh nhân phục hồi rất chậm có khi đến vài tháng nhưng cũng nhiều bệnh nhân sớm phục hồi mà không bị di chứng.

Tất cả mọi người, dù khỏe mạnh tới đâu, đều có nguy cơ bị bệnh nếu tiếp xúc trực tiếp với động vật gặm nhấm có mang hantavirus. CDC nói những người sống ở vùng nông thôn, rừng, đầm lầy… có nhiều chuột thì đều có nguy cơ tiếp xúc với chất thải của chúng hoặc ăn uống thực phẩm bị nhiễm bẩn bởi nước bọt, nước tiểu hoặc phân chuột, thậm chí bị chúng cắn; người thành phố đi dã ngoại, cắm trại cũng có nguy cơ như vậy.

Gần đây ở Hoa Kỳ đã có hai lần bệnh HPS bùng phát; lần thứ nhất năm 2012 có 10 người mắc bệnh sau chuyến tham quan công viên quốc gia Yosemite; năm 2017 có 17 người mắc bệnh ở 11 tiểu bang, gồm Colorado, Georgia, Illinois, Iowa, Minnesota, Missouri, Pennsylvania, South Carolina, Tennessee, Utah và Wisconsin.

Chữa trị thế nào?

CDC cho biết hiện không có vaccine phòng ngừa hantavirus và cũng không có thuốc đặc trị.

Cách chữa tốt nhất là khi phát hiện có các triệu chứng của bệnh HPS thì nhanh chóng đưa người bệnh đến phòng cấp cứu, càng sớm càng tốt. Tại bệnh viện, bệnh nhân sẽ được thở máy nếu cần, đặt ống thở để giúp họ vượt qua những tổn thương đường hô hấp; bệnh nhân bệnh HFRS còn được truyền máu, truyền nước biển và chất điện giải, thậm chí cần lọc máu. “Nếu bạn sống ở nơi có chuột và cảm thấy sốt, đau cơ bắp và khó thở, hãy gặp bác sĩ ngay lập tức,” CDC khuyến cáo.

Cách đề phòng hantavirus tốt nhất là diệt chuột, vệ sinh khu vực sinh sống và tránh tiếp xúc với các loài gặm nhấm. Rửa tay thường xuyên và đúng cách, nhất là sau khi làm các công việc như dọn nhà, dọn kho, làm vườn v.v…

Tham khảo thêm hướng dẫn của CDC về hantavirus tại: https://www.cdc.gov/hantavirus/index.html

Hiếu Chân