Song Thao

Nhờ đọc mấy dòng trên Facebook của anh Quy Huu Phan (Phan Hữu Quý?), tôi mới biết thế giới này lại có cái ngày gọi là ngày của người thuận tay trái, International Left Handers Day. Đó là ngày 13 tháng 8 mỗi năm. Thiệt là thiếu sót. Càng thấy mình mù mờ hơn khi ngày này đã có từ năm 1976, tính tới nay đã 46 năm. Tôi nghĩ có lẽ nhiều người cũng mù mờ như tôi vì người thuận tay trái là thiểu số. Theo thống kê thì chỉ có từ 7 đến 10 phần trăm dân số thế giới thuận tay trái. Ít ỏi như vậy nhưng quy ra con số cũng lên tới 708 triệu người! Hầu như chúng ta đều đã gặp những người thuộc cánh…tả như vậy.

Tôi gặp ngay từ những ngày đầu đi học tiểu học. Đứa nhỏ ngồi cùng bàn với tôi ở lớp Đồng Ấu cầm bút tay trái đã bị cô giáo đàn áp khổ sở, khóc lên khóc xuống. Mỗi lần, theo thói quen, nó cầm bút tay trái là bị cô dùng thước kẻ khõ tới sưng tay. Theo trí óc ngây thơ của chúng tôi thì cô giáo khõ tay như vậy là đúng vì ngày đó mỗi bàn ngồi tới năm đứa, sít vào nhau, ngồi cạnh đứa viết tay trái bị đụng tay hoài. Đang nắn nót viết ngon lành, cố gò cho những chữ viết theo tập đồ được tròn trịa, tay bị tên thuận tay trái ngồi cạnh đụng, nét chữ xoạc ra, tức muốn khóc! May là ngày đó chưa có cái hội gọi là hội Lefthanders International Inc. do ông Dean R. Campbell thành lập để nhắc nhở và bảo vệ những người thuận tay trái.

Anh Quy Huu Phan dĩ nhiên cũng là người thuận tay trái. Anh viết: “Tui lớn lên với định kiến của gia đình và xã hội là đứa thuận tay trái, việc gì cần khéo léo thì không giao cho tui (giao cho tui là sẽ đổ bể, nghĩ cũng sướng!). Không biết có phải vì mặc định là mình bị “trái” nên hễ làm gì không nên, thì cứ đổ lỗi tại tay trái, trái tay là xong… Tui có hai đứa con trai song sinh, thì một đứa cũng thuận tay trái như tui. Tui để cháu phát triển tự nhiên, xã hội bây giờ cũng không kỳ thị người thuận tay trái như xưa, nên cháu cứ tự nhiên cầm viết và đũa bằng tay trái, có sao đâu! Tui nhớ, ngày đầu tiên đi học, tui cầm viết tay trái bị cô giáo đánh một thước đau điếng. Cô giải thích rằng: Vua cấm, không cho cầm viết tay trái. Mặc dù lúc ấy không còn vua nữa. Lan man vài dòng của một kẻ thuận tay trái nhân ngày: Left Handers Day- Ngày Quốc Tế Của Những Người Thuận Tay Trái. Ai thuận tay trái, thì đưa tay phải lên điểm danh nào”.

Với tỷ lệ khiêm nhường chỉ từ 7 tới 10 phần trăm dân số nhưng những người thuận tay trái nổi danh không phải ít. Lady first, tôi kể phía phụ nữ trước.

Thánh nữ Jeanne d’Arc

Ai cũng biết bà Jeanne d’Arc, một nữ anh hùng của Pháp, chiến đấu trong cuộc chiến trăm năm giữa Pháp và Anh, từ năm 1337 đến 1453. Bấm tay tính thì thực ra cuộc chiến này kéo dài tới 116 năm nhưng gọi là trăm năm cho chẵn! Bà Jeanne d’Arc đã chiến đấu bên phía Pháp và bị xử tử bằng cách thiêu sống vào năm 1431. Khi đó bà mới 19 tuổi. Bà được tôn vinh bậc thánh của Công giáo vào năm 1920 và được coi là thánh bảo hộ của Pháp. Bà cầm gươm bằng tay trái.

Bà Josephine de Beauharnais, người vợ đầu tiên của Hoàng Đế Napoleon Bonaparte, là người thuận tay trái. Hoàng Đế Napoleon cũng thuận tay trái. Họ là vợ chồng cùng thuận tay trái nổi tiếng nhất trong lịch sử thế giới.

Nữ Hoàng Victoria của Anh cũng thuận tay trái. Bà lên ngôi vào năm 1837 và triều đại của bà kéo dài tới 63 năm 7 tháng, lâu nhất so với các nhà vua Anh trước đó. Trong thời gian bà trị vì, nước Anh rất phát triển về công nghiệp, văn hóa, chính trị, khoa học và quân sự.

Gần chúng ta hơn, bà Helen Adams Keller, sanh năm 1880, mất năm 1968, là một người thuận tay trái nhưng nổi danh về những hoạt động xã hội và văn hóa. Bà là phụ nữ khiếm thị và khiếm thính đầu tiên của Mỹ đậu bằng Cử Nhân. Bà được Tổng Thống Lyndon B. Johnson trao tặng huân chương Tự Do vào năm 1964 và được tạp chí Time xếp vào danh sách 100 nhân vật tiêu biểu của thế kỷ 20.

Bà Marie Curie, ai cũng phải nghe danh, cũng là một người thuận tay trái. Bà là nhà bác học người Pháp gốc Ba Lan tiên phong nghiên cứu về phóng xạ. Bà đã nhận tới hai giải Nobel trong hai lĩnh vực khác nhau: vật lý và hóa học.

Gần chúng ta hơn là bà trùm của giới truyền thông, bà Oprah Winfrey, cũng tay trái. Cái tên quen thuộc này, tôi nghĩ ai trong chúng ta cũng đã nghe tới. Mấy năm trước, dư luận còn xúi bà ta ra tranh cử tổng thống Mỹ trong năm 2020 nhưng bà ngại trèo cao. Theo Forbes thì giá trị tài sản của bà khoảng gần 3 tỷ! Nhiều tiền như vậy nhưng bà là con nhà nghèo chính tông. Tuổi thơ của bà khá…dữ dội. Mãi tới năm 18 tuổi, được học bổng của Đại học Tennessee, cuộc đời bà mới bắt đầu đi lên. Bà có khả năng diễn thuyết tuyệt vời, lại thêm là hoa hậu da màu của tiểu bang Tennessee, nên khi bà gia nhập làng truyền hình đã nổi tiếng liền một khi!

Bên phía nam giới, những cái tên Bill Gates, Steve Forbes, Henry Ford II, David Rockefeller trong giới tỷ phú đều là những tên tuổi tiền ơi là tiền. Họ đều lượm tiền bằng tay trái.

Trên chính trường, các Tổng Thống Gerald Ford, Ronald Reagan, Bill Clinton, George H. W.Bush, Barack Obama của Mỹ đều tay trái. Có một điều lạ là phần lớn các tổng thống Mỹ gần đây đều thuận tay trái. Không biết những ai rắp ranh ngồi vào chiếc ghế cao nhất nước Mỹ có nên đổi qua tay trái không? Thủ Tướng Narendra Modi và “thánh” Mahatma Gandhi của Ấn Độ, Fidel Castro của Cuba, xưa hơn nữa là Julius Cesar và Napoleon cũng thuận tay trái. Giới khoa học, ngoài bà Marie Curie còn có Albert Einstein, Isaac Newton cũng trái tay. Giới nghệ sĩ, Charlie Chaplin, Marilyn Monroe, Tom Cruise, Angelina Jolie, Julia Roberts cũng dzậy. Các thiên tài như Leonardo da Vinci, Van Gogh  cũng thế.

Kể ra một hơi như vậy, tôi toát mồ hôi hột. Thế giới này bị những người thuận tay trái “đô hộ” sao? Có bạn sẽ ngạc nhiên về những giọt mồ hôi của tôi. Trái hay phải, có chi khác nhau? Khác chứ! Nếu trái hay phải để chỉ về phương hướng, bên trái hay bên phải, thì chẳng có chi khác nhau. Nhưng nếu hiểu trái là “sai” và phải là “đúng” theo nghĩa đạo đức thì một trời một vực. Các ngôn ngữ trên thế giới hầu như đều được hiểu như vậy. Tiếng Anh “right”, tiếng Đức “recht” đều có nghĩa là “đúng” hay “chính xác”. Tiếng Pháp “droit” có nghĩa là “phải” hay “quyền lợi”. Tiếng Espagnol “diestro” có nghĩa “phải”, “rành” hay “khéo”. Tiếng Hoa, “tả” là “tà”, tà quyền, tà đạo. “Trái” được hiểu là thứ sai trái, đồ bỏ, không đáng kể, thiếu đứng đắn. 

Tôi có một anh bạn thân hồi học tiểu học ở Hàm Long, Hà Nội. Gia đình anh chỉ có người anh cả lấy vợ, sanh con nối dõi tông đường, còn bảy người tiếp theo, cả nam cả nữ, đều đi tu. Cuối năm lớp nhất tiểu học, anh ngập ngừng thông báo cho tôi biết là năm tới anh sẽ vào tiểu chủng viện. Tôi cản anh: “Cả nhà cậu đi tu rồi chưa đủ sao? Tu có chi vui mà cậu theo?”. Anh ậm ừ chẳng biết giải thích sao. Mãi một lúc sau anh mới nhỏ nhẹ nói với tôi: “Vì cả nhà tớ đi tu nên tớ chẳng biết làm gì cũng đi tu”. Rồi giọng anh cố làm vui: “Tớ sẽ thành cha, khi cậu lấy vợ tớ sẽ làm phép cưới cho!”. Chuyện lấy vợ đối với một anh học trò mới xong bậc tiểu học là một chuyện xa như mặt trăng, tôi chỉ biết cười ngượng ngùng, chẳng nói chi. Năm 1972, tôi lập gia đình. Khi tổ chức cưới, tôi mới sực nhớ tới anh bạn xưa, nay đã thành cha. Đã lâu không liên lạc chi nên tôi chẳng biết người nay đâu tá. Sực nhớ là anh của bạn đang làm chánh xứ tại một nhà thờ ở miệt Phú Thọ, tôi phóng xe lên gặp. Ông cha anh này cho tôi địa chỉ ông cha em. Tuốt tận ngoài Quảng Ngãi. Tôi viết thư mời bạn về làm phép cưới cho tôi theo lời dặn năm xưa. Thư đi thì có, thư về thì không. Lúc đó cuộc chiến đang khốc liệt. Gần ngày cưới, tôi sốt ruột đánh điện tín cho bạn. Cũng không một hồi âm. Tôi thất vọng đành mới cha Chân Tín làm phép cưới. Sau 1975, tôi bị nhốt vào trại “học tập cải tạo”. Ít lâu sau được “tạm tha”. Bỗng một ngày, nghe tiếng chuông, tôi ra mở cửa và sững sờ khi thấy bạn đứng trước mặt. Ông cha ăn mặc xuề xòa như một anh thương gia Chợ Lớn. Anh xin lỗi vợ chồng tôi vì đã không về làm phép cưới như lời dặn dò mấy chục năm trước. Anh cho biết có nhận được cả thư và điện tín nhưng tình hình địa phương Quảng Ngãi khi đó khiến anh rất bận rộn, phải di chuyển dâng thánh lễ từ vùng này qua vùng khác, không thể dứt áo về Sài Gòn được. Trong câu chuyện vãn giữa hai người bạn xưa, tôi nói giỡn với anh: “Thôi, lỡ rồi. Khi nào tớ lấy vợ bé sẽ nhờ cậu vậy!”. Bạn tôi không chút nao núng, đáp lại ngay: “Được, không sao. Lúc đó tớ sẽ làm phép cưới bằng tay trái!”.

Tay trái là thứ chẳng làm nên trò trống gì cả. Trái là…trái! Dân gian thường bỉ thử. Trái tai gai mắt! Phải trái phân minh / Nghĩa tình trọn vẹn! Nói phải củ cải cũng nghe! Cứ kéo về bên phải hết. Bên trái là đồ bỏ! Đồ bỏ còn đỡ, ngày xưa có lúc người ta còn chụp mũ những người thuận tay trái là kết thân với ma quỷ và bị coi như phù thủy. Cũng còn đỡ. Có lúc người ta đã bức hại và hành hình những người không giống người thường này. Đúng là oan ôi ông địa. Họ có chọn được trái hay phải đâu!

Đầu thập niên 1980, các nhà khoa học đã xác định được việc thuận tay trái hay tay phải đã biểu lộ vào tuần thứ 8 của thai kỳ. Tới tuần thứ 13, thai nhi đã mút tay. Mút tay nào thì khi ra đời sẽ thuận tay đó. Chuyện phải trái này liên quan tới não.

Não của chúng ta được chia ra thành hai nửa bán cầu: bán cầu não trái và bán cầu não phải. Bán cầu não trái chi phối về lý luận, từ vựng và ngôn ngữ, toán học, khoa học, nhận thức về tính trật tự và thực tế. Bán cầu não phải chi phối về trí tưởng tượng, sự sáng tạo, nhận thức không gian, định hướng tổng quan, biểu tượng, hình ảnh và cảm xúc. Chuyện chúng ta đều biết là não trái ảnh hưởng đến bên phải và ngược lại, não phải ảnh hưởng đến bên trái. Bán cầu não nào mạnh hơn sẽ quyết định việc thuận tay phải hay tay trái.

Hai bán cầu não

Năm 2007, các nhà khoa học tìm ra là chính gen LRRTM1 làm tăng cơ hội thuận tay trái. Chất testosterone cao trong máu của người mẹ có khả năng làm thai nhi thuận tay trái. Theo bác sĩ chuyên về thần kinh Norman Geschwind thì chất testosterone làm giảm phát triển của bán cầu não trái, đưa nhiều neuron tràn sang bán cầu não phải làm tăng khả năng thuận bên trái.

Năm 2015, nhóm nghiên cứu của Đại học Oxford bên Anh đã thực hiện một dự án tìm kiếm mối tương quan giữa sự thuận tay, các khu vực của não và các bệnh lý thần kinh. Họ dựa trên hồ sơ DNA của 400 ngàn người tại Anh trong đó có 38 ngàn người thuận tay trái. Họ phát hiện ra việc thuận tay trái có yếu tố di truyền. Họ có một minh chứng ngay trong hoàng gia Anh. Nữ hoàng Elizabeth II, Thái tử Charles và Hoàng tử William, ba thế hệ liên tiếp đều thuận tay trái. Đó là chưa kể nữ hoàng Victoria xưa cũng thuận tay trái! 

Xác suất di truyền này được các nhà khoa học quy vào tỷ lệ như sau: nếu bố mẹ đều thuận tay phải thì xác suất sinh con thuận tay trái là 10%. Nếu bố thuận tay trái, mẹ tay phải thì xác suất là 17%. Nếu mẹ thuận tay trái, bố tay phải thì xác suất là 22%. Nếu cả hai bố mẹ đều thuận tay trái thì xác suất sinh con cùng…chí hướng là 25%!

Chuyện giải thích về thuận tay phải hay thuận tay trái theo khoa học vẫn chưa kết thúc. Họ vẫn còn đang nghiên cứu sâu rộng hơn.

Trong cuộc sống, những người thuận tay phải hay thuận tay trái đều phải chung sống với nhau. Điều này gây ra nhiều bất tiện. Chuyện đứa bạn hồi tiểu học ngồi bên cạnh tôi trong lớp học chỉ là một bất tiện nho nhỏ, chẳng đáng gì. Nhưng sự va chạm trong cuộc sống đã hình thành một lý thuyết phân chia hai loại thuận tay phải hay trái ra thành hai khối: khối “đồng thời” và khối “tuần tự”. Theo lý thuyết này thì những người thuận tay phải suy nghĩ theo phương pháp “tuần tự”, xong giai đoạn này mới qua giai đoạn khác. Trong khi đó, người thuận tay trái suy nghĩ theo phương pháp “đồng thời”, không phân chia giai đoạn rạch ròi mà cùng làm một lúc. Người ta cho một ví dụ dễ hiểu. Trong một đống đá có một ngàn viên màu trắng mà chỉ có một viên màu hồng, người thuận tay phải dùng phương pháp “tuần tự”, sẽ nhìn từng viên một cho tới khi tìm thấy viên màu hồng. Người thuận tay trái sẽ nhìn nhiều viên cùng một lúc để tìm viên màu hồng. Đứng trước một vấn đề, người thuận tay phải phân tích chúng thành từng mảng nhỏ để giải quyết. Trong khi đó, người thuận tay trái nhìn vào tổng thể. Dĩ nhiên họ không cứng ngắc trong thao tác như vậy mà có sự uyển chuyển kết hợp cả hai phương pháp theo một tỷ lệ nào đó tùy từng người.

Người thuận tay phải chiếm số đông nên hình như thế giới dành ưu tiên cho người thuận tay phải. Các vật dụng dùng hàng ngày được chế tạo cho người thuận tay phải như chiếc kéo, con dao, đồ múc kem, đồ mở hộp, ghế có bàn học dính kèm trong các trường, bàn phím và con chuột của máy tính. Đụng vào những thứ này, người thuận tay trái quê một cục liền.

Có một chuyện khá ngộ nghĩnh. Một cảnh sát thuận tay trái ở Mỹ bị sa thải khi từ chối đeo bao súng ở phía bên phải. Việc này tạo nên cả một phong trào phản đối. Kết quả anh cảnh sát này được trở lại làm việc. Tin tức không nói nhưng chắc là được quyền đeo bao súng ở phía bên trái. Bắn chậm thì chết. Đeo bao súng ngược tay chỉ có nước lãnh đạn của kẻ gian tà.

Đó! Tôi lại quen miệng nói theo lối của đa số thuận tay phải. “Tà” là “tả”, diễn nôm là “trái”. Kẻ gian là…trái, tuy không phải người thuận tay trái gian hơn người thuận tay phải. Chẳng qua anh thuận tay phải cậy số đông ăn hiếp anh thuận tay trái. Đời mà!

Song Thao 08/2020

Website: www.songthao.com