Tại Liên hoan Phim Venice năm 2001, bộ phim ngắn mang tên “Chuyến xe buýt số 44” (Bus 44) của nhà làm phim Mỹ gốc Hoa Dayyan Eng đã tạo ra một làn sóng làm chấn động khán giả.

Bộ phim đạt giải thưởng đặc biệt (Special Jury Award) ở Liên hoan phim Venice, sau đó tiếp tục đoạt giải tại Liên hoan phim Sundance và Liên hoan phim Cannes, điều chưa từng có tiền lệ đối với một bộ phim Trung Quốc. Điểm đặc biệt là bộ phim dựa trên câu chuyện có thật xảy ra tại một vùng núi ở Trung Quốc.

***

Poster phim Bus 44

Một ngày nọ, một nữ tài xế đang điều khiển chiếc xe buýt trên con đường khúc khuỷu thì có ba “hành khách” bất ngờ rút dao trấn lột tiền của mọi người trên xe buýt. Sau khi lấy được tiền, chúng bắt nữ tài xế dừng xe và đi xuống, còn bảo cô rằng chúng sẽ hãm hiếp cô. Người phụ nữ đã la lớn để cầu cứu khi những tên côn đồ kéo cô xuống xe, nhưng không một ai trên xe lên tiếng trước lời khẩn cầu đầy tuyệt vọng của nữ tài xế – ngoại trừ một người đàn ông yếu ớt mà bọn du côn có thể dễ dàng hạ đo ván.

Người đàn ông kêu gọi hành khách trên xe giúp nữ tài xế, nhưng không ai động lòng trắc ẩn. Họ chỉ yên lặng nhìn nữ tài xế bị bọn côn đồ kéo vào bên đường và hiếp dâm tập thể. Một hành khách nói:

– “Tất cả là lỗi của cô ấy.”

Khoảng nửa tiếng sau, ba kẻ du côn đưa nữ tài xế quay lại. Mặt cô dính máu, quần áo xộc xệch. Nhưng dường như chẳng ai quan tâm, họ chỉ giục cô lái xe tiếp.

Nữ tài xế trấn tĩnh lại và nói với người đàn ông đã cố gắng giúp cô:

– “Xuống xe đi!”

Khi anh ta từ chối xuống và cố gắng giải thích rằng anh ta đã không làm gì sai, anh đã cố gắng giúp đỡ, thì nữ tài xế nói sẽ không lái xe nếu anh không chịu xuống.

Mọi người trên xe bắt đầu quay sang người đàn ông đó và đuổi anh ta xuống xe để họ có thể tiếp tục lên đường. Một vài người thậm chí còn cố lôi anh ta ra khỏi xe trong khi ba tên du côn đùa giỡn về việc họ đã hãm hiếp nữ tài xế.

Nữ tài xế vứt túi đồ của người đàn ông ra khỏi cửa sổ, và khi anh ta xuống xe để nhặt nó, cô đã đóng cửa và khởi động xe.

Khi chiếc xe đến gần đỉnh núi, nữ tài xế bỗng tăng tốc. Nét mặt cô bình thản, nước mắt lăn dài trên má. Những hành khách trên xe bắt đầu thấy căng thẳng, bảo cô hãy đi chậm lại. Nữ tài xế không nói gì, chỉ giữ tốc độ tối đa cho tới khi chiếc xe lao xuống vực.

Người duy nhất còn sống sót trong chuyến xe buýt định mệnh đó chính là người đàn ông bị ép xuống xe.

Câu chuyện trên đã đưa ra một thực tế đáng buồn về sự trượt dốc đạo đức sau hơn 70 năm bị chà đạp dưới chế độ độc tài của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Nền văn hoá truyền thống và các đức tin đã bị thế chỗ bằng chủ nghĩa vô thần và thuyết đấu tranh giai cấp, bạo lực và lừa dối của Đảng. Quá nhiều người đã trở nên ích kỷ và vô cảm khi chứng kiến nỗi đau khổ của người khác.

Cô tài xế trong phim Bus 44

Thảm kịch “xe buýt 44” này còn khiến chúng ta liên tưởng tới nhiều điều hơn nữa. Cuối năm 2019, cuộc biểu tình của những người trẻ tuổi tại Hồng Kông diễn ra. Chưa bao giờ một sự kiện nhận được nhiều đồng cảm và dõi theo của giới trí thức Việt Nam đến thế. Cũng chưa bao giờ một sự kiện lại khiến người ta lo lắng cho tương lai của dân tộc đến như vậy.

“Rỗi việc”, “ngớ ngẩn”, “đang yên đang lành tự dưng đi biểu tình làm chi”… Có lẽ “vì sao?” là câu hỏi mà rất nhiều người, đặc biệt là lớp trẻ Việt không thể nào trả lời được.

Những sinh viên có chỉ số IQ cao nhất thế giới hy sinh tuổi thanh xuân của mình trên đường phố mịt mù hơi cay.

Những nhân viên y tế trẻ tuổi lao vào giữa hiểm nguy để sơ cứu người biểu tình.

Người đầu bếp can trường bất chấp đe dọa của cảnh sát một mực ở lại PolyU để lo bữa ăn cho đám thanh niên.

Cậu bé 11 tuổi trốn mẹ xuống đường ủng hộ người biểu tình đòi nhân quyền, dân chủ … Vì sao?

Rất nhiều người Việt không biết là “vì sao?”, nhưng những điều tương tự trong sử Việt đâu có thiếu!

Hơn 100 năm trước, cụ Phan Thanh Giản vì không giữ được thành Vĩnh Long mà vào một chòi tranh, tuyệt thực suốt 17 ngày, rồi uống á phiện với dấm thanh để tự vẫn trong sự van xin của con cháu.

Cụ Hoàng Kế Viêm là phò mã nhà Nguyễn, bác dượng vua Tự Đức, thế mà chống lệnh triều đình, nhiều năm dẫn quân chống Pháp, lại ngầm giúp đỡ các cuộc khởi nghĩa, khiến người Pháp phải kính sợ.

Hơn 200 năm trước, tướng Võ Tánh và Ngô Tùng Châu không giữ nổi thành Bình Định, một người tự thiêu, một người uống thuốc độc tự vẫn, để khỏi liên lụy binh lính toàn thành.

Đôi vợ chồng Bùi Thị Xuân, Trần Quang Diệu kiên tâm chống giữ nhà Tây Sơn. Đến khi bị bắt, được vua Gia Long gia ân mà Trần Quang Diệu vẫn tạ từ: “nhận chức quan của triều đại mới thì không phải là trượng phu”, để rồi bị giết.

Hơn 600 năm trước, Lê Lai mặc áo vàng, dẫn hai con voi và 500 quân tới trại giặc khiêu chiến, dũng cảm đánh cho đến khi bị bắt, bị xử cực hình cực ác, vậy mà chưa từng hé răng. Tất cả chỉ vì để Lê Lợi thoát đi, sau này đánh bại quân Minh, lập ra triều đại quân chủ thịnh thế nhất trong lịch sử đất nước.

Hơn 700 năm trước, Trần Tử Đức dẫn quân Ngũ Yên tinh nhuệ chặn giặc Nguyên Mông, phía sau lưng ông, vua Trần rút lui tổ chức quân đội, dân chúng thành Thăng Long khẩn trương di tản. Sau hơn 10 ngày chặn giặc làm tròn nhiệm vụ, bị giặc vây, ông tuẫn tiết. Phu nhân của ông là Bùi Thiệu Hoa dẫn quân đến nơi an toàn, làm lễ tế chồng, rồi tự tử chết theo.

Những người ấy, họ không nhất thiết phải làm thế, phải vậy không?

Nhưng trên đời này có một thứ được gọi là “chính nghĩa”. Những tấm gương trung liệt ấy trong lịch sử là vô số. Họ, nam có, nữ có, đã ở trong các hoàn cảnh khác nhau mà đặt định cho hậu thế nội hàm bao la của chữ “Nghĩa” này.

Xưa kia, khi bị áp giải đến Yên Kinh vì chống quân Nguyên Mông, Văn Thiên Tường đã từng viết:

Nhân sinh tự cổ thùy vô tử,

Lưu thủ đan tâm chiếu hãn thanh.”

“Đời người xưa nay ai không chết? Lưu lại lòng son rọi sử xanh”, hai câu này đã trở thành một áng thơ tuyệt mỹ để tỏ bày lòng tin chính nghĩa không thể lu mờ, gửi cho hậu thế.

Minh Nhật.