Song Thao

Ít nhất mỗi tuần chúng ta đi chợ một lần. Không đi thì treo miệng! Đi chợ chẳng có chi khó khăn, chừng nửa giờ là có thể bê thịt thà rau cá về nhà. Nhưng thời dịch bệnh, khác. Nhiêu khê hơn nhiều.

Trước hết là đeo khẩu trang, không đeo thì mời đứng ở cửa. Tìm chỗ đậu được chiếc xe, vơ mấy cái túi đi chợ, khóa xe là tênh tênh rảo bước. Thường là quên khẩu trang. Cho tới khi đến cửa chợ, bị hỏi…mask mới lại lò mò ra xe lại. Chán mớ đời! Bước chân vào, làm ơn xịt tay, rồi được dí cho chiếc xe đã được khử trùng. Ngày trước lấy xe hay không, tùy. Ngày nay bắt buộc phải cầm tay ngang của chiếc xe đã qua tay bao nhiêu người. Có lần, bà xã tôi vào trước, tôi loanh quanh vài việc bên các cửa hàng bên cạnh rồi mới vào. Bị dí cho chiếc xe, tôi nói bà xã ở trong có xe rồi, tôi không cần. Vừa cất bước đi, bị nắm áo lại: Luật bắt buộc phải lấy. Trường hợp này tôi gặp ở siêu thị Métro. Bắt lấy thì lấy, chẳng sao, nhưng vào trong chợ, quăng chiếc xe vào một chỗ. Vậy là phải có người đi dọn xe, xịt khử trùng lại. Tôi chỉ mất công đẩy xe một chút nhưng siêu thị mất công nhiều hơn. Để làm chi không biết. 

Bản tin của đài CBC ngày 2/11/2020 cho biết nhóm Marketplace đã làm thử nghiệm tại 24 siêu thị ở Toronto, tỉnh bang Ontario, Canada. Họ đã lấy 130 mẫu thử nghiệm tại các chợ Walmart, Costco, Sobeys, Freshco, Loblaws, No Frills, Metro và Food Basics. Các mẫu được mang về thử tại một phòng thí nghiệm tại Mississauga do chuyên viên vi trùng học Jason Tetro thực hiện. Mục đích không phải là muốn so sánh vệ sinh giữa các chợ mà coi xem thứ gì trong chợ mang nhiều vi khuẩn nhất. Ông Jason Tetron nói với đài: “Các chợ đã có cố gắng trong việc khử trùng và chúng ta đã thấy họ làm khá tốt. Nhưng họ còn có thể kiện toàn việc khử trùng hơn nữa được không? Dĩ nhiên là có vì chúng tôi còn thấy rất nhiều vi khuẩn”.

Nơi nhiều vi khuẩn nhất là chiếc máy trả tiền bằng thẻ, thanh tay cầm của xe đứng hạng nhì. Thứ ba là tay cầm của tủ đông lạnh. Xe đi chợ là thứ chúng ta gặp đầu tiên khi đi chợ nên nói trước.

Theo một nghiên cứu của bác sĩ Charles Gerba, Đại học Arizona, thì thanh tay cầm của chiếc xe đi chợ dơ bẩn hơn là chỗ ngồi trong nhà vệ sinh công cộng. Bàn cầu chỉ có 1180 vi khuẩn trong khi tay cầm của xe đi chợ có tới 860 ngàn vi khuẩn! Lý do là bàn cầu công cộng được chùi rửa mỗi ngày trong khi xe đi chợ họa hoằn mới được chùi rửa. Đó là nói trước khi có dịch bệnh. 

Kể từ khi có dịch bệnh, thanh tay cầm của xe được khử trùng thường xuyên hơn nên sạch sẽ hơn. Phần lớn các chợ hiện nay khử trùng theo lối thủ công: nhân viên xịt tí thuốc rồi lau bằng khăn. Cũng tốt nhưng chuyện lau thủ công này cần phải có thời gian khoảng 10 phút, thuốc khử trùng mới có tác dụng. Nhân viên của chợ lau rồi đưa cho chúng ta dùng liền, nguy cơ có vi khuẩn vẫn còn đó. Nhiều người tự bảo vệ bằng cách lót thanh cầm tay. Trên thị trường có bán cái bọc thanh ngang bằng chất sốp. Chúng ta có thể mua mang theo mỗi khi đi kiếm…ăn hàng tuần. Bọc vào là yên chí lớn, vi khuẩn chẳng thể nhảy qua để bám theo tay chúng ta. Miếng sốp lót này có thể giặt sạch trong máy giặt. Tôi cũng mới biết chuyện này nhưng tôi đã tự sáng chế ra cách khác chẳng tốn xu nào. Đó là lấy cái bao nhựa tại quầy rau củ , trái cây, lót vào thanh tay cầm trước khi đụng vào tay đẩy xe.

Ông Ron Diamond, chủ nhân của Diamond Group bên hộp máy ChemCart. Hình:  ALLEN MCINNIS /Montreal Gazette.

Thứ khôn lỏi của tôi chẳng…khoa học chút nào tuy rất hữu hiệu. Khoa học hơn, một công ty tại Montreal chúng tôi, công ty Diamond Group, đã chế tạo thành công từ tháng 11 năm 2020 một máy khử vi khuẩn hữu hiệu tới 99,9%. Nói một cách khác, hầu như toàn thể vi khuẩn đã được mời đi chỗ khác chơi. Máy rất giản tiện. Chỉ việc đẩy xe hoặc các giỏ đi chợ qua là yên chí lớn. Nó từa tựa như khi chúng ta đưa xe vào máy rửa xe hơi. Xe được đẩy từ đầu tới cuối máy rửa là sạch boong. Máy có thứ nhỏ để vừa một hay hai xe và thứ lớn như một đường hầm khử trùng được nhiều xe một lúc. Máy không dùng nước nhưng chỉ xịt ra một loại hóa chất làm sạch tất cả các bề mặt của xe. Không phải chờ 10 phút cho thuốc hữu hiệu như thuốc khử trùng hiện có mà chỉ cần 2 phút là sạch trơn.

Được thành lập từ 88 năm qua, Diamond Group chuyên cung cấp các vật dụng làm bằng kim loại không gỉ sét dùng trong việc đựng thực phẩm cho các khách sạn, nhà hàng và các hãng máy bay. Khách hàng thường xuyên của họ là canteen của Colgate, Google, Amazon và Facebook. Khi dịch bệnh tới, các dịch vụ này bị ảnh hưởng nặng. Khách sạn, nhà hàng, canteen ngưng hoặc giảm hoạt động. Đang lúc bỉ cực thì một siêu thị vốn là khách hàng thường xuyên của công ty gọi hỏi công ty có thể cung cấp các miếng nhựa Plexiglass che bàn tính tiền của họ để giữ an toàn cho khách và nhân viên tính tiền. Ông Hilly Diamond kể lại: “Vậy là chỉ trong một đêm chúng tôi biến một số máy móc sẵn có thành máy cắt nhựa Plexiglass và sẵn sàng giao hàng cho khách. Chúng tôi muốn công nhân có việc làm vì không biết dịch sẽ kéo dài bao nhiêu lâu nên tính chuyện cải đổi chức năng của nhà máy.  Một trong những sản phẩm mới là máy khử trùng ChemCart”. Chiếc máy đầu tiên được bán vào tháng 5 năm 2020 cho chợ IGA. Giá mỗi chiếc từ 8 ngàn tới 12.500 đô tùy theo kích thước. Một vài hệ thống chợ và phi cảng Montreal-Trudeau cũng đã đặt hàng. Diamond Group sẽ mở rộng thị trường bán trên toàn thế giới. Ông Hilly Diamond kết luận: “Đại dịch khiến chúng tôi thức tỉnh và cải đổi thích hợp với tình thế. Không làm vậy chúng tôi sẽ lãnh hậu quả, và nhiều thương nghiệp phụ thuộc vào sự sống còn của chúng tôi để giúp họ sống còn”.

Máy khử trùng ChemCart của Diamont Group

Hình như mọi người đều có óc địa phương. Tôi không ngoại lệ. Cái chi dính tới thành phố tôi đang ngụ cư đều được tôi tung hô. Sài Gòn vẫn còn trong lòng tôi nhưng Montreal mà tôi ăn nhờ ở đậu là một thứ địa phương hiển hiện không chối cãi được. Say sưa với Diamond Group của Montreal, tôi quên béng mất là trên thế giới họ cũng đã có những chiếc máy khử trùng tương tự. Tại Bỉ, hãng OpenFlow cũng đã chế tạo được chiếc máy khử trùng xe đẩy ở chợ. Khác với máy của hãng Diamond Group ở Montreal dùng hóa chất, máy của hãng OpenFlow dùng tia cực tím UV để sát trùng. Ông Jean Demarteau, đồng sáng lập công ty OpenFlow, cho biết: “Máy này rất dễ sử dụng. Chỉ cần đẩy xe vào bên trong, đóng cửa chờ trong 10 giây để các tia cực tím sóng ngắn tiêu diệt vi khuẩn”. Thiệt nhanh chóng và tiện lợi. Nhiều siêu thị tại Bỉ đã dùng thiết bị này. 

Ông Henri Bormans, Giám Đốc siêu thị Belgrade vui mừng: “Chúng tôi đã áp dụng nhiều biện pháp phòng dịch, kể cả việc khử trùng xe đẩy. Thế nhưng có rất nhiều rác thải từ việc khử trùng này. Chúng tôi được giới thiệu chiếc máy khử trùng bằng tia UV và quả thực đây là thứ chúng tôi cần, vừa khử trùng lại tránh tiếp xúc nhiều với khách hàng”. Phần khách hàng cũng khoái hết biết. Cô Amelie Voneche reo lên: “Chỉ mất 10 giây, thực sự rất nhanh, mọi người không phải chờ đợi lâu. Thiết bị khử trùng này rất hợp với tình hình thực tế phòng tránh virus!”. Một khách hàng khác, ông Miguel Duval, góp ý: “Một giải pháp thiết thực và lâu dài! Trước đây chúng tôi sử dụng bình xịt cá nhân và khăn giấy để khử trùng xe. Giờ thì đơn giản hơn nhiều!”. Giá chiếc máy này khoảng 7 ngàn Euro, tương đương với 8.200 đô Mỹ.

Khử trùng như hai thiết bị của Diamond Group và OpenFlow, một bên trời Tây một bên trời Canada, thiệt quá đã. Nhưng thú thật là tôi chưa thấy thiết bị này dù đi chợ hàng tuần. Dù là cây nhà lá vườn, sản xuất ngay tại Montreal nhưng dân Montreal vẫn chưa được hưởng tiện nghi này khi đi chợ. Có lẽ các chợ chưa muốn móc tiền ra mua máy. Nếu tôi là chủ một siêu thị, tình hình sẽ khác. Nói dóc chơi chứ thứ lơ mơ như tôi, chẳng tha thiết chuyện đếm tiền, thì tới kiếp nào mới có thể thành chủ chợ được!

Nhân viên siêu thị tại quầy thực phẩm

Ổ vi khuẩn thứ hai trong các chợ là tay nắm cửa tủ đông lạnh. Ổ vi trùng này là điều bất ngờ vì thường những tủ kính chứa đồ đông lạnh, kem, yagourt, nước trái cây là những cánh cửa gương bóng loáng, đẻn đuốc sáng trưng, trông rất tư cách, vi khuẩn núp vào đâu được. Đừng nhìn bề ngoài mà bé cái lầm. Chiếc tay cầm để mở đóng cửa là nơi có rất nhiều bàn tay đụng vào. Tay ải tay ai, biết tay nào sạch tay nào nhớp. Thường bàn tay kiêu sa nào cũng đầy những con vi khuẩn loe ngoe mà chúng ta không nhìn thấy.

Làm sao mở tủ mà không phải giao du với vi khuẩn, tôi đã phòng bị trước. Ngao du trên trang mạng Amazon, tôi thấy có bán một thứ trông rất ngoắt ngoéo. Đọc giải thích mới biết đây là thứ chìa khóa chống vi khuẩn. Chìa khóa gồm nhiều hình thù liên kết nhau nên trông chẳng ra cái hình thù chi. Tôi gọi cái thứ lạ lẫm này là chìa khóa bởi vì nó có cái móc để móc vào chùm chìa khóa. Phía trên là một hình tròn vo để đút ngón tay vào khi thao tác. Phía giữa chia ra hai bên tả hữu. Hữu là một cái mà bợm nhậu nào nhìn vào cũng biết ngay là dùng để mở bia. Tả là một cái móc bự thù lù dùng để móc tay cầm cửa. Chính cái móc này khiến tôi có thể mở cửa tủ đông lạnh trong siêu thị mà không phải mó tay vào cho vi khuẩn đánh đu theo. Phía cuối là một cái đầu nhô ra có bọc cao su dùng để bấm vào máy đọc thẻ trả tiền. Vậy là tôi có tí đồ chơi khi trả tiền tại chợ, nơi mà các nhà khoa học bảo là ổ vi khuẩn lớn nhất trong siêu thị.

Từ ngày có dịch, tôi không dùng tiền mặt. Đồng tiền thấy ham nhưng những con vi khuẩn bám theo tờ tiền thì không ham chút nào. Mỗi tay mỗi ổ vi khuẩn, nên tờ tiền chạy từ tay này tới tay khác tích tụ biết bao nhiêu vi khuẩn. Một nghiên cứu của Đại học New York có tên là “Dự Án Tiền Bẩn” vào năm 2014 đã tìm thấy có khoảng 3 ngàn loại vi khuẩn khác nhau trên tờ tiền một đô. Những vi khuẩn này tới từ da người, miệng, máu và cơ quan sinh dục. Tiền Mỹ được làm từ giấy cotton và lanh, hai chất liệu có khả năng nuôi vi khuẩn. Canada chúng tôi cũng như một số quốc gia khác dùng tiền làm từ polymer, ít bị ngấm nước nên ít mang vi khuẩn hơn. Singapore cũng dùng tiền polymer. Tiến sĩ Niranjan Nagarajan của Viện Di Truyền Singapore đã làm một cuộc nghiên cứu về vi khuẩn trên tiền giấy lưu hành. Ông thu thập những tờ tiền từ nhiều nơi khác nhau: Bệnh viện, siêu thị, chợ “xổm”, nhà hàng ăn uống, máy rút tiền ATM. Kết quả cho thấy tiền lấy từ các chợ bán thực phẩm mang nhiều vi khuẩn nhất, tới 48 ngàn vi khuẩn trên mỗi tờ, gấp một ngàn lần tiền mới được lấy từ máy ATM, gấp 48 lần so với tiền lấy từ bệnh viện.

Tiền dùng khi đi chợ là tiền “giầu” vi khuẩn nhất. Tiến sĩ Swain Chen, một cộng sự viên trong đoàn nghiên cứu giải thích: “Môi trường vi khuẩn có thể phát triển là những nơi tối tăm, ẩm ướt và nhiệt độ ấm. Bạn cầm một tờ tiền và đặt nó vào ví, thân nhiệt của bạn sẽ biến cái ví thành một môi trường cực kỳ lý tưởng cho vi khuẩn phát triển.”. Tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) đã có khuyến cáo về nguy cơ lây nhiễm virus corona từ tiền mặt.Theo báo Telegraph của Anh phát hành vào tháng 3/2020, tổ chức này đã khuyên mọi người nên tránh dùng tiền mặt giữa lúc đại dịch đang lây lan mạnh. WHO cũng khuyến cáo mọi người nên rửa tay sát khuẩn sau khi sờ vào tiền mặt vì virus corona có thể ẩn trú vài ngày trên bề mặt của tờ tiền. Họ cũng khuyến cáo là nên dùng thẻ tín dụng để trả tiền thay vì dùng tiền mặt.

Việc tôi không trả tiền mặt mà cà thẻ là thức thời, đúng như khuyến cáo của WHO. Nhưng con virus corona quái ác cũng không tha. Dùng thẻ phải bấm số PIN vào máy đọc thẻ trả tiền. Cái chìa khóa tôi mua ở Amazon có đầu bọc cao su thay thế ngón tay của tôi khi bấm số PIN. Trả tiền quả là một việc phức tạp đến đau lòng, dù trả bằng tiền mặt hay bằng thẻ tín dụng! Có lần tôi dùng chìa khóa bấm những nút trên máy khiến cô nàng giữ két tròn mắt ngạc nhiên hỏi tôi đó là cái chi. Tôi hãnh diện giơ cho cô coi mãn nhãn trước cặp mắt thán phục của người đẹp. Thiệt đáng giá! Dĩ nhiên tôi không nói cho cô ta biết là tôi mua chỉ có 10 đô.

Đi chợ ngày nay là một việc…cảm tử. Binh sĩ ra trận còn nhìn thấy kẻ thù để mà bắn, đi chợ không thấy virus corona đâu nhưng biết chắc là nó đang luẩn quẩn quanh mình. Biết bắn vào đâu! Chỉ còn cách thủ thế. Các chuyên gia đã lập ra một bảng gồm mười điều răn cho người đi chợ. Thứ nhất là nên đi chợ vào thời điểm vắng khách. Tiến sĩ người Đan Mạch Jonas Nilsen chỉ mánh là nên đi vào buổi sáng sớm, ít người, không gian đã được vệ sinh vào buổi tối nên ít có vi khuẩn. Thứ hai nên tránh sờ tay lên mặt khi đi chợ. Mặt có nhiều lỗ hổng như miệng, mắt, mũi, toàn những chỗ cho vi khuẩn ẩn trú. Điều này nghe thì dễ nhưng thực hiện thật khó. Đây là một thói quen đã thành tinh, không dễ gì thi hành được. Thứ ba, vệ sinh tay sau khi mua hàng xong và trước khi lấy chìa khóa xe hoặc điện thoại. Thứ tư, vệ sinh xe đi chợ. Thứ năm, tránh thanh toán bằng tiền mặt. Thứ sáu, giữ khoảng cách hai thước. Thứ bảy, khi về đến nhà để túi đi chợ bên ngoài một thời gian, khử trùng rồi hãy lấy đồ ra. Còn ba điều răn nữa liên quan tới việc đi chợ online.

Đi chợ, chuyện tưởng ngon cơm nhưng thực ra khá nhiêu khê. Sau nhiều lần kiêng cữ lỉnh kỉnh đến phát ghét, tôi mới ngộ ra một điều rất giản dị. Khi đi chợ, mang găng tay nhựa dùng một lần rồi vứt đi là những chuyện lỉnh kỉnh trên hết lỉnh kỉnh. Đôi tay bao bọc kín mít, vi khuẩn nào len lỏi vào được. Có điều phải cẩn thận khi tháo găng vứt đi, đừng để tay chạm vào mặt ngoài của găng. Và nhớ vứt găng vào thùng rác chứ đừng thảy đại ra đường cho gió cuốn đi. Chỉ tốn vài chục xu cho đôi găng tay mà được việc. Chẳng đáng đồng tiền bát gạo lắm ru!

Song Thao 05/2021

Website: www.song thao.com