SONG THAO

Canada nằm sát cạnh Mỹ nhưng không “sát” trong chuyện chích ngừa Covid. Không kể các nhân viên tuyến đầu và các cụ trong các nhà già như cụ Võ Kỳ Điền, thì tôi thuộc loại có vai vế nhất trong ưu tiên chích. Vậy mà chích mũi thứ nhất từ đầu tháng 3 mà mũi thứ hai phải chờ tới cuối tháng 6. Mấy hôm nay có tin vui: Nhờ thuốc chích viện trợ Mỹ, lứa tuổi tôi sẽ được chích vào đầu tháng 6. Tôi đang ngày ngày căng mắt chờ ghi tên lấy hẹn.

Tôi cũng như các ông bạn tôi tại Mỹ, ngong ngóng mong chờ ngày tới lượt chích là a-la-xô liền. Mấy ông bạn bên nớ đã gọn ghẽ người hai mũi chích từ khuya. Chích xong bò lên Facebook khoe hình giấy chứng nhận ầm ỹ. Có ông còn ba hoa bảo coi như trúng số. Mấy ổng tưởng ngon ai ngờ hóa dại. Người tính không bằng trời tính. Nếu mấy ông thư thư nhẩn nha chờ thì bi chừ có khi trúng số bạc triệu thật.

Chuyện là khi các ông bạn tôi chích thì thuốc còn hạn chế. Ưu tiên chích theo tuổi. Bây giờ, vaccine bên Mỹ thừa mứa mà có tới một phần ba dân Mỹ không chịu chích. Muốn có cái người ta gọi là miễn nhiễm cộng đồng (herd immunity) thì ít nhất phải có khoảng 75% dân chịu chích. Vậy nên phải khuyến khích dân đi chích bằng cách chích có thưởng. Mỗi tiểu bang có cách thưởng riêng. Tiểu bang Ohio chơi ngon nhất: Mỗi người đi chích từ 18 tuổi trở lên đều có thể tham dự vào cuộc xổ số Vax-a-Million, chỉ có một số trúng duy nhất: Một triệu đô! Từ 12 đến 17 tuổi lại có phần thưởng khác cũng không kém phần hấp dẫn: Học bổng đại học miễn phí toàn phần. Xổ số được xổ vào mỗi ngày Thứ Tư trong 5 tuần liền. Ông De Wine, Thống Đốc Ohio, biện minh: “Tôi biết có người sẽ nói: ‘De Wine, ông điên rồi! Ý tưởng triệu đô của ông quá lãng phí’. Nhưng thành thật mà nói, sự lãng phí thật sự ở thời điểm này của đại dịch, khi vaccine có sẵn cho bất cứ ai muốn chích, chính là việc mất đi một mạng người vì Covid-19”. 

Cô Abbigail Bugenske, người đầu tiên trúng thưởng 1 triệu đô tại Ohio.

Bà Sadea Bryant là một cư dân trong tiểu bang Ohio chưa đi chích vì còn ngại hậu quả. Tối ngày 13/5, khi thấy thông báo của Thống Đốc trên TV về giải thưởng xổ số triệu đô, đã phản ứng: “Tôi hiểu rằng họ muốn thúc đẩy mọi người thực sự lo nghĩ về sức khỏe của mình và đi chích ngừa. Nhưng dưới mắt tôi, chuyện này giống như một khoản hối lộ!”. Dù có nghĩ sao thì sáng kiến xổ số triệu đô cũng đã mang lại kết quả. Chỉ hai ngày sau khi loan báo xổ số, dân Ohio đã kéo tới các địa điểm chích đông nhất trong ba tuần vừa qua. Riêng ngày 14/5, một ngày sau khi loan báo xổ số, đã có 25.400 người đi chích, tăng 6% sau nhiều tuần liên tục giảm.

Thứ Tư ngày 26/5 vừa rồi đã xổ lần đầu tiên. Người ẵm giải vừa vén tay chích vừa thành triệu phú đầu tiên là cô Abbigail Bugenske, 22 tuổi. Lúc 7 giờ 59 phút, các đài truyền hình ở Ohio sửa soạn công bố tên tân triệu phú thì cô đang lái xe từ Cincinnati về thăm bố mẹ tại Cleveland. Phôn của cô reng. Bên kia đầu dây là Thống Đốc Ohio. Ông báo tin cô là người đầu tiên trúng số Vax-a-Million. Cô ngẩn ngơ, nghi đó là một cú phôn giả. Thần…vaccine đâu có tới thăm cô dễ dàng như vậy! Nhưng chỉ ít phút sau, nhiều tin nhắn gửi vào phôn của cô xác nhận. Cô kể lại: “Vừa tới cửa nhà bố mẹ, tôi la lên khiến hai ông bà tưởng tôi khóc vì có chuyện chi không hay xảy ra. Tôi nói trong nước mắt là tôi đã trúng một triệu đô. Tôi đã thành triệu phú”. Cô Abbigail vừa tốt nghiệp kỹ sư và tới nhận việc tại Cincinnati. Cô phát biểu: “Tôi khuyến khích mọi người nên đi chích. Nếu trúng một triệu đô chưa đủ để khuyến khích mọi người đi chích thì tôi không biết nói sao nữa!”. Cô dự tính sẽ tặng cho các hội thiện một phần số tiền này. Phần còn lại cô sẽ đầu tư và mua một chiếc xe cũ! Có tất cả 2 triệu 700 ngàn người được có tên tham gia đợt xổ số này.

Gov Mike DeWine and college scholarship winner Joseph Costello

Em Joseph Costello (giữa), trúng học bổng toàn phần, đứng bên cạnh ông De Wine, Thống Đốc Ohio.

Lớp tuổi từ 12 đến 17 chỉ có 104 ngàn em tham gia đợt này. Người may mắn là em Joseph Costello, 14 tuổi, ngụ tại Englewood, gần Dayton. Mẹ em, bà Colleen Costello, kỹ sư hóa học, trong giờ nghỉ trưa ngày thứ tư, đã bông đùa với các đồng nghiệp là nếu gia đình bà trúng số thì cuộc sống sẽ hoàn toàn thay đổi. Nhưng khi tan sở về nhà thì bà hoàn toàn quên chuyện bông đùa buổi trưa. Cho tới tối, khi bà nhận được cú phôn của Thống Đốc Mike DeWine, bà mới tá hỏa. Bà vội phôn cho ông chồng là một giáo viên khi đó đang ngồi soạn bài tại một quán cà phê chờ đón con về. Câu đầu bà hỏi ông: “Ông có đang ngồi trên ghế không vậy?”. Rồi bà báo tin mừng và cho ông biết là một nhân viên trong văn phòng Thống Đốc sẽ tới chính thức báo tin cho cậu Joseph. Ông vội đi đón con nhưng lặng câm nén nỗi vui trong lòng. Ông kể lại: “Khi về tới nhà tôi bảo con có tin vui nhưng không được hỏi đó là tin gì. Con hãy nhìn ra ngoài cửa”. Trên khoảng đất đậu xe trước nhà, ông nhân viên của Thống Đốc chính thức báo tin cho cậu Joseph.

Bốn tiểu bang khác cũng chơi sang như Ohio. Đó là Colorado, Maryland, New York và Oregon. Tôi có ông bạn Từ Công Phụng ở tiểu bang Oregon, cô nhà văn Minh Ngọc ở New York nhưng chắc chẳng ăn thua chi. Cả hai đã vén tay áo ngay từ khi tới lượt chích. Cô nhà văn Minh Ngọc kiêm luôn nghề bác sĩ nên còn chích trước ai hết. Dù có hụt triệu đô, hai bạn tôi chắc cũng chẳng tiếc. Dân ta ít khi lơ là vụ chích này. Theo nhật báo Los Angeles Times ra ngày 24/5 thì tỷ lệ chích ngừa của dân California được ghi nhận như sau: Dân gốc Á châu dẫn đầu với tỷ lệ 63%, người da trắng 52%, dân gốc Phi Châu 36% và dân gốc Nam Mỹ 35%. Dân Á châu đông đảo nhất tại Cali đích thị là dân Mít ta. 

Chích vaccine ngừa COVID-19 ở Kent, Ohio. Hình: Phil Long/AP

Cali cũng là cái tổ của bạn bè tôi. Tại đây, ông Thống Đốc Gavin Newsom còn chơi bạo hơn. Ohio chỉ dám chi một triệu đô xổ trong 5 tuần lễ, Cali hét lên 10 giải mỗi giải một triệu rưởi. Mười giải này sẽ xổ vào ngày 15/6, ngày Cali dự tính sẽ mở cửa tan hoang luôn. Có tin vui giữa giờ tuyệt vọng, mấy ông bạn tôi nhanh nhẩu vén tay áo sớm cũng được tham gia xổ số. Toàn dân Cali đã chích đều có…vé số. Vậy là các ông Phạm Phú Minh, Thành Tôn, Cung Tích Biền, Trần Huy Bích, Trần Minh Công tưởng đã lỡ bước hụt ăn ké vào xổ số nay vẫn còn đường binh. Chưa hết chuyện Cali. Ngoài 10 giải bạc triệu dành cho tất cả mọi người đã chích xong xuôi hai mũi Pfizer hay Moderna hoặc một mũi Johnson & Johnson, còn có 30 giải 50 ngàn dành cho những người đã chích ít nhất một mũi. Ngày bốc thăm trúng giải là 4/6 và 11/6, mỗi kỳ 15 giải. Vẫn chưa hết, kể từ ngày 27/5, tất cả những ai tới chích mũi thứ hai đều được dằn túi một thẻ quà tặng trị giá 50 đô để mua hàng ở những siêu thị Ralphs, Food 4 Less, Albertsons, Vons, Pavilions, Safeway và Andronico’s. Chương trình này tốn tới 116 triệu đô và được đặt tên là “Vax for the Win”.

Tại sao Cali phải dụ dân đi chích như vậy? Như tất cả các tiểu bang khác trên toàn nước Mỹ, số người đi chích giảm một cách đáng kể. Tại Cali, đang từ 400 ngàn người mỗi ngày tụt xuống còn 200 ngàn. Tại Việt Nam, người dân đang đói…thuốc trong khi dịch đang gia tăng hoành hành. Có người ở Mỹ cám cảnh những người thân tại Việt Nam đã lên mạng hỏi có thể gửi vaccine về cho thân nhân được không! Vài hãng tổ chức du lịch tại Việt Nam đã đăng quảng cáo các chuyến du lịch qua Mỹ chích vaccine mà họ đặt cái tên rất hay là VACation. Người tìm mọi cách để được chích trong khi người được mời đi chích lại…em chã! 

Tại sao dân Mỹ không muốn vén tay chích? Kaiser Family Foundation đã làm một cuộc khảo sát vào tháng tư năm nay về quan điểm của người dân Mỹ về vaccine. Họ được xếp thành ba nhóm. Nhóm 1 gồm những người ủng hộ chiếm 65%. Nhóm 2 nhất định không chích, chiếm 13%. Nhóm 3 gồm những người lưỡng lự, chiếm 21%. Một số người coi việc không chích là một tuyên bố chính trị. Có tới khoảng 1/3 các ông thuộc đảng Cộng Hòa chê không thèm chích. Một số khác chưa chích vì lười. Thường họ ở những vùng hẻo lánh, phải lên tỉnh mới có chỗ vén tay áo. Một số không nhỏ còn nghi ngờ về độ an toàn của thuốc chích.

Chương trình chích ngừa vaccine tại Mỹ, cũng như tại Canada chúng tôi, đã lan tới các em thuộc lứa tuổi từ 12 tới 17 tuổi. Tại Canada, các em nhỏ từ 14 tới 12 tuổi phải có cha mẹ hoặc người giám hộ đưa đi chích. Mấy ông bà không chịu chích dĩ nhiên không cho phép các con chích. Cha mẹ sao con phải vậy. Số cha mẹ này tại Canada không đáng kể. Tại Mỹ thì khác. Trẻ em bị cha mẹ ngăn cản không ít. Nhưng trẻ em ở Mỹ sớm trưởng thành, có những suy nghĩ riêng, đôi khi trái ngược với suy nghĩ của bố mẹ. Một cô bé tên Brianna ở Kentucky mới đây đã đưa một clip lên mạng Tik Tok. Trong clip này có ghi tiếng nói của người cha ra lệnh cho cô con gái không được chích vaccine. Ông la lớn: “Đó không phải là vaccine . Đó là một cuộc thí nghiệm trên con người. Nó không được FDA chuẩn thuận”. Và người cha đề nghị cho con gái 2 ngàn đô để không chích. Cô con gái hỏi lại: “Tại sao ba lại muốn mua con như vậy?”. Người cha thả nhẹ giọng: “Tại vì ba yêu con”. Cô gái nhận tiền nhưng vài ngày sau cô đã đi chích lén. Cô viết trên Tik Tok: “Ngày hôm nay tôi đã đi chích nhưng đừng cho ổng biết kẻo ổng hoảng loạn!”.

Em Ethan Lindenberger điều trần trước Quốc Hội. (Hình: JIM WATSON/AFP via Getty Images)

Đoạn video được đông đảo giới trẻ theo dõi. Họ cũng có những vấn đề tương tự khi tới lượt họ được chích ngừa. Kelly Danielpour, 18 tuổi, ngụ tại Los Angeles, và Ethan Lindenberger, 20 tuổi, ngụ tại Ohio, đã lập một trang nhà mang tên Vax Teen, cung cấp những dữ kiện để các bạn trẻ có cha mẹ giống như cha của Brianna biết cách phản đối lại những cấm đoán. Em Ethan Lindenberger đã ra điều trần tại Ủy Ban Y Tế và Giáo Dục Thượng Viện vào đầu tháng 5 vừa qua. Em nói: “Nhiều thanh thiếu niên tuổi teen phải đối diện với tình cảnh bị cha mẹ đuổi ra khỏi nhà khi họ mong muốn được chích ngừa để bảo vệ sinh mạng của chính mình và người chung quanh”. Và em khuyên chúng bạn: “Hãy bình tĩnh đối thoại với cha mẹ bạn, kêu gọi họ vui lòng chích ngừa càng sớm càng tốt để giúp cho chính mình và mọi người. Đừng nóng vội để bị đuổi ra khỏi nhà hoặc rơi vào tình cảnh tệ hại hơn”. 

Tuổi nào phải có sự thuận tình của cha mẹ mới được chích? Tùy theo tiểu bang. North Carolina thì thoải mái, không cần sự chấp thuận của cha mẹ. Tennessee và Alabama giống Canada, dưới 14 tuổi. Oregon và hầu hết các tiểu bang khác thì dưới 15 tuổi. Nhưng Iowa lại dành quyền quyết định cho các nhà y khoa. Vẫn theo thăm dò của Kaiser Family Foundation thì có tới 25% các bậc cha mẹ ngăn cản con cái chích vaccine.

Liệu việc chi tiền và các loại phần thưởng khác có làm thay đổi được các bậc cha mẹ nghi kỵ vaccine không, người ta hy vọng phần nào. Vì đồng tiền nhiều khi cũng được việc lắm. Chẳng cứ tiền, nhiều tiểu bang đã đưa ra nhiều sáng kiến khá độc đáo. Nho nhỏ như tiểu bang New Jersey tặng một cốc bia. Connecticut cũng dzậy. New York tặng vé xem miễn phí các trận football của các đội Mets và Yankees. Alabama cho lái xe miễn phí trên đoạn đường Talladega Superspeedway nổi tiếng. Maine tặng miễn phí giấy phép đi câu hoặc đi săn. Nếu không muốn sát sinh, thì tặng vé vào cửa các công viên. Lớn lớn hơn chút đỉnh là Memphis tặng xổ số giải một chiếc xe hơi.

Người ta thường nói: Cái chi không mua được bằng tiền thì có thể mua được bằng nhiều tiền. Câu nói này có lẽ đúng khi áp dụng vào việc chích ngừa. Chuyên gia Lynn Vavreck của Đại học California tại Los Angeles (UCLA) đã làm một cuộc nghiên cứu với 75 ngàn người tham gia. Kết quả cho thấy 33% những người chưa chịu đi chích đã chịu nghĩ lại nếu có tiền. Nhiều tiền một chút. Họ dửng dưng với số tiền 25 đô nhưng sẽ đổi ý nếu được số tiền 100 đô trở lên. Giáo sư Noel Brewer của Đại học North Carolina, chuyên viên nghiên cứu về sự giao thoa giữa y tế công cộng và hành vi con người, cho biết là kể từ sau khi có thưởng chích vaccine, số người đi chích tăng trung bình 8%.

Những phần thưởng trên thuộc loại hiền lành, không chắc lôi kéo được tầng lớp thanh niên chịu chơi. Thủ đô Washington chơi một cú xuất sắc hơn. Vào ngày 20/4 vừa qua, nhóm DC Marijuana Justice đã tặng 4.200 điếu cần sa tại các địa điểm chích ngừa trong vùng. Tin tức không nói rõ điếu cần sa được trao cho”chích nhân” vào lúc nào. Khi sắp chích để quên cái đau của cây kim chích vào thịt hay khi đã chích xong để phiêu diêu khi vừa bị mua đứt!

Vũ công JoJo Hamner đang được chích một mũi vaccine Pfizer COVID-19 tại Larry Flynt’s Hustler Club. (Hình: Ellen Schmidt/Las Vegas Review-Journal via AP)

Phần thưởng của thành phố Las Vegas còn phiêu diêu hơn gấp bội. Các giới chức thành phố nghĩ là chuyện đi chích ngừa chẳng có chi fun. Cần phải có một điểm chích hấp dẫn hơn hòng lôi kéo người dân tới. Họ tổ chức chích ngừa tại câu lạc bộ thoát y Larry Flynt’s Hustler Club. Nghĩ là làm, tối thứ Sáu ngày 21/5, nhân viên y tế mang ống chích tới nơi không cần cởi áo để chích. Họ chích cho các cô truổng cời và khách hàng của họ. Bà Jo Ann Rupiper, Y Tá Trưởng, người cầm trịch cho vụ chích tại một nơi không ai nghĩ tới này, phát biểu: “Đây là một cách để đến gần người dân hơn. Đến một nơi “lạ lùng” như thế này có thể sẽ hấp dẫn một số người”. Bà không nhầm. Đã có trên một trăm người chích, kể cả khách đi đường thấy hấp dẫn quá nên bồng bột nhào vô vén tay áo. Cô vũ nữ khỏa thân Jojo Hamner mặc trang phục trình diễn khi chích, đã ngôn: “Chỉ có ở Las Vegas mới có chuyện này!”. Nhiều người cho phóng viên các báo biết là họ rất lười biếng đi chích nhưng tới câu lạc bộ thoát y thì họ đi ngay. Nhiều ông bạn tôi đồng ý với ý kiến này. Chích tại đây chẳng thấy đau đớn chi! Chỗ đâu mà đau đớn khi câu lạc bộ Larry Flynt’s Hustler Club còn khuyến mãi bằng cách tặng cho các khách chích một thẻ hội viên có thể mang 5 khách vào miễn phí, một chai rượu và cho một cô chê vải vóc “đã được chích ngừa” tới trình diễn ngay tại bàn.

Chích hay không chích? Còn ngượng ngùng chi nữa anh ơi. Chích cho rồi!

Song Thao 06/2021

Website:www.songthao.com